Sözleşme İhlalinden Doğan Tazminat: TBK 112 Çerçevesinde Müspet Zarar

TBK 112 — sözleşme tazminatının genel hükmü

TBK 112: "Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmediğinde borçlu, kendisine bir kusurun yüklenememesini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür."

Bu madde "sözleşme tazminatının" genel kuralıdır. Üç unsur birlikte aranır:

1. 1Sözleşme ihlali (eksik veya hiç ifa),
2. 2Zarar,
3. 3İhlal-zarar arasında nedensellik.

Kusur ispatı borçludadır — yani borçlu "ben kusurlu değildim" derse ispat etmek zorundadır.

Müspet vs menfi zarar

Müspet zarar (TBK 112 — esas kalem)

Sözleşme doğru ifa edilseydi alacaklının ulaşacağı durumla mevcut durum arasındaki fark.

Örnek: A, B'ye 100.000 TL'ye yazılım yapacak. B süresinde teslim etmedi. A bu yazılımı başkasına 150.000 TL'ye yaptırdı. Müspet zarar = 150.000 − 100.000 = 50.000 TL fark.

Menfi zarar (sözleşme öncesi durum)

Sözleşme hiç yapılmasaydı alacaklının olacağı durumla mevcut durum arasındaki fark. Sözleşmenin geçersizliği, fesih veya cayma hakkıyla bozulması durumunda devreye girer.

Örnek: A, sözleşme için seyahat etti, danışman tuttu, bunlar için 20.000 TL harcadı. Sözleşme baştan geçersizse menfi zarar = 20.000 TL.

Kar mahrumiyeti — yoksun kalınan kar

Sözleşme doğru ifa edilseydi alacaklının elde edeceği kar. Müspet zararın bir alt kalemidir.

İspat zordur:

• Ortalama kar oranı belgeleri,
• Önceki dönem kazançları,
• Sektörde benzer sözleşmelerin getirisi,
• Bilirkişi (ekonomi/finans) raporu.

Yargıtay 13. HD'nin yerleşik içtihadı: "Karın kesin olarak elde edilebilirliği değil, muhtemel elde edilebilirliği yeterlidir."

Cezai şart ile ilişki

Sözleşmede cezai şart varsa:

• Cezai şart yerine tazminat talep edilebilir (alacaklı seçim hakkı sahibi),
• Cezai şart alt sınır sayılır; gerçek zarar daha yüksek ise fark talep edilir,
• Cezai şart çok yüksek ise mahkeme indirebilir (TBK 182/3).

Sözleşmede "cezai şart bağımsız tazminat talebine engeldir" ifadesi varsa cezai şart azami sınır olur.

Tazminat hesabında kanıt aşamaları

1. 1Sözleşmenin varlığı: Yazılı sözleşme, e-mail, mesajlaşma.
2. 2İhlal: İfa edilmediği veya kusurlu ifa edildiğine dair kanıt.
3. 3Zarar miktarı: Fatura, dekont, ekspertiz raporu.
4. 4Kusur: Borçlu çürütme yapamadığında müspet kabul edilir.
5. 5Nedensellik: İhlalle zarar arasında doğrudan bağ.

Faiz uygulaması

• Tazminat alacağı muaccel olduğu tarihten itibaren faiz işler,
• Adi alacaklarda yasal faiz, ticari işlerde avans faizi (TTK m.1530),
• Avans faizi yasal faizden yüksektir.

Zaman aşımı

Sözleşmesel tazminat alacakları genel kuralda 10 yıl (TBK 146); özel sözleşme tiplerinde 5 yıl olabilir.

İhtarname ve temerrüt

Tazminat talep edebilmek için borçlunun temerrüde düşürülmesi çoğu zaman ön koşuldur. Temerrüt:

• Belirli vadeli sözleşmelerde vade geçince kendiliğinden (TBK 117/2),
• Belirsiz vadeli sözleşmelerde noter ihtarnamesiyle doğar.

İhtarname göndermenin pratik yararları:

• Temerrüt tarihini belgeler (faiz başlangıcı),
• Borçluya son şansı verir; dava öncesi uzlaşma kapısı açar,
• Dava masrafları ihtarname maliyetinin çok üstünde olduğu için alacaklı için de tasarrufludur.

Sık yapılan 5 hata

1. Müspet ve menfi zararı karıştırmak — sözleşme geçersizse müspet zarar talep edilemez; bu halde yalnızca menfi zarar yani sözleşme öncesi harcamalar istenebilir.

2. Kar mahrumiyetini somutlaştırmadan istemek — "kar kaybım 500.000 TL'dir" yazıp belge sunmadan dava açmak; bilirkişisiz, faturasız tutar mahkemece reddedilir veya dramatik düşürülür.

3. Cezai şart ve tazminatı birlikte talep etmeyi unutmak — cezai şart alt sınırdır, gerçek zarar daha fazlaysa fark ayrıca istenebilir; bunu dilekçeye yazmayan avukat ek tazminattan vazgeçmiş olur.

4. Temerrüt ihtarnamesi göndermemek — belirsiz vadeli sözleşmelerde ihtarname olmadan faiz başlamaz; geriye dönük faiz kaybı önemli bir tutar oluşturabilir.

5. Zaman aşımını 10 yıl diye rahatlamak — bazı özel sözleşme türlerinde (hizmet, kira, vb.) kısa süreli zaman aşımı işleyebilir; alacağın hukuki niteliği kontrol edilmeden dava açılması tehlikelidir.

Kapanış

Sözleşme ihlalinden doğan tazminat talebi, doğru kalemlerin ayrılması ve kar mahrumiyetinin somutlaştırılmasıyla başarıya ulaşır. Müspet ve menfi zarar farkını anlamayan dilekçe genellikle eksik talep eder; mahkeme talep dışında karar veremez. Hukuk Asistanı sözleşme tazminatı modülü olay tipine göre kalemleri otomatik listeler; bilirkişi atama gerekçesini dilekçeye ekler.

Sözleşme Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.