Adi Ortaklık: TBK 620 ve Ortakların Hak ve Sorumlulukları

TBK 620 — adi ortaklığın tanımı

Türk Borçlar Kanunu m.620: "Adi ortaklık sözleşmesi, iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir."

Adi ortaklık; tüzel kişiliği olmayan, ortakların üçüncü kişilere karşı doğrudan sorumlu olduğu, esnek ve az maliyetli bir birliktelik biçimidir. Şirket tescili gerekmez; kuruluş kolaylığı nedeniyle özellikle küçük ölçekli iş birliklerinde, proje konsorsiyumlarında ve gayri resmi ticari faaliyetlerde kullanılır.

Adi ortaklık ile ticaret şirketleri arasındaki fark

Kuruluş

Adi ortaklık sözleşmesi herhangi bir şekle tabi değildir; sözlü bile kurulabilir. Ancak ispat açısından yazılı ve noter onaylı sözleşme tercih edilmelidir. Özellikle taşınmaz veya önemli değerlerin katkı olarak konulması durumunda yazılı sözleşme zorunludur.

Ortakların katkı borcu — TBK 622

Her ortak, kararlaştırılan katkıyı ortaklığa sunmakla yükümlüdür:

• Para: Belirli miktarda sermaye,
• Mülkiyet devri: Taşınır veya taşınmaz varlıkların ortaklığa devri,
• Kullanım hakkı: Mülkiyeti koruyarak ortaklığın kullanımına sunma,
• Emek: Hizmet, uzmanlık veya emek katkısı.

Katkı borcunu yerine getirmeyen ortak, diğer ortaklara tazminat ödemekle yükümlüdür.

Ortaklık yönetimi — TBK 626-629

Oybirliği ilkesi

Kural olarak her ortak ortaklık işleri üzerinde eşit söz hakkına sahiptir; olağan işler için ortakların salt çoğunluğu yeterli, olağanüstü işler için oybirliği aranır.

Yönetici ortak

Sözleşmeyle yönetim bir ya da birkaç ortağa devredilebilir. Yönetici ortak, ortaklık adına işlem yapar; üçüncü kişilerle ilişkilerde tüm ortakları bağlar.

Her ortağın itiraz hakkı

Olağan işlemlerde bile her ortak diğer ortağın işlemine önceden itiraz edebilir; itiraz varsa işlem ertelenir, anlaşmazlık mahkemeye taşınır.

Ortakların dış sorumluluğu — TBK 638

Adi ortaklığın en kritik özelliği: üçüncü kişilere karşı ortaklar müteselsilen sorumludur.

• Alacaklı, borcun tamamını herhangi bir ortaktan isteyebilir,
• Borcunu ödeyen ortak, diğerlerine rücu hakkına sahiptir,
• Ortaklık adına işlem yapan ortağın fiilinden tüm ortaklar sorumlu olur.

Bu özellik, iş ortaklığı kurmadan önce ortakların güvenilirliğini araştırmayı zorunlu kılar.

Kâr ve zarar paylaşımı — TBK 623

Kâr ve zarar paylaşımı, sözleşmede kararlaştırıldığı şekilde gerçekleşir. Sözleşmede hüküm yoksa eşit paylaşım esastır.

Yalnızca kâra ortak olup zarara katılmamak şeklinde bir anlaşma geçersizdir (aslan payı yasağı); böyle bir düzenleme hâkimce geçersiz sayılır.

Ortaklığın sona ermesi — TBK 639

Adi ortaklık şu durumlarda sona erer:

1. 1Amacın gerçekleşmesi veya imkânsız hâle gelmesi,
2. 2Belirlenen sürenin dolması,
3. 3Tüm ortakların anlaşması,
4. 4Ortaklığın feshi — belirsiz süreli ortaklıkta her ortak feshedebilir; kötü niyet ile ani fesih tazminat doğurur,
5. 5Ortağın ölümü, iflası veya kısıtlanması — aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa ortaklığı sona erdirir.

Tasfiye — TBK 642

Ortaklık sona erince tasfiye yapılır:

• Ortaklık malları paraya çevrilir,
• Ortaklık borçları ödenir,
• Kalan değer ortaklara payları oranında dağıtılır.

Tasfiyeyi ortaklar birlikte yürütür; anlaşmazlık halinde mahkeme kayyum atayabilir.

İş ortaklığı (konsorsiyum) ile ilişki

Büyük projelerde "iş ortaklığı" veya "konsorsiyum" adı verilen yapılar, genellikle adi ortaklık niteliğindedir. Ancak konsorsiyum üyeleri zaman zaman birbirinden bağımsız iş paketleri yürütür; bu durumda ortak girişim değil konsorsiyum düzenlemesi söz konusudur ve üyeler yalnızca kendi paketlerinden sorumlu olabilir.

İhale mevzuatında (KİK) iş ortaklığı ve konsorsiyum farklı tanımlanır; kamu ihalelerine katılımda dikkat gerekmektedir.

Pratik vakalar

Vaka 1: Müteselsil sorumluluk riski

A ve B, birlikte bir inşaat projesi yürütmek için adi ortaklık kurdu. B sözleşme yaparken ortaklık adına hareket etti ve tedarikçi C'ye büyük borç doğurdu. Projenin batması üzerine C borcun tamamını A'dan talep etti.

• TBK 638 — müteselsil sorumluluk,
• A borcun tamamını C'ye ödedi,
• A, B'ye rücu hakkını kullandı; B'nin payını dava yoluyla tahsil etti.

Vaka 2: Aslan payı anlaşması

D ve E, ortaklık sözleşmesine "D kârın tamamını alır, zarar E'ye aittir" hükmü koydu.

• TBK 623 — aslan payı yasağı,
• Mahkeme bu düzenlemeyi geçersiz saydı,
• Eşit paylaşım kuralına döndürüldü.

Vaka 3: Ani fesih

F ve G, 3 yıllık proje için adi ortaklık kurdu. G, 1. yılın sonunda sebepsiz ortaklığı feshetti.

• TBK 639/3 — kötü niyet veya uygunsuz zamanda fesih,
• G, F'nin bu nedenle uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlü oldu.

Sık yapılan 5 hata

1. Sözlü ortaklık kurup ispat sorunuyla karşılaşmak — her ne kadar şekil şartı olmasa da yazılı sözleşme kâr-zarar, katkı ve yönetim uyuşmazlıklarında hayat kurtarır.

2. Müteselsil sorumluluğu göz ardı etmek — ortak seçimi hayati önem taşır; ortağın borcu sizin borcunuzla aynıdır.

3. Yönetim yetkisini belirsiz bırakmak — hangi ortağın hangi işlemi yapabileceği açıkça belirlenmezse tüm ortaklar her işlemden sorumlu olur.

4. Kâr dağılımını sözleşmede netleştirmemek — sözleşmede hüküm yoksa eşit paylaşım uygulanır; bu istenenden farklı bir sonuç doğurabilir.

5. Tasfiyeyi ihmal etmek — ortaklık sona erince tasfiye adımları atlanmış borç ve malvarlığı uyuşmazlıklara yol açar; tasfiye belgeleri resmi olarak sonlandırılmalı.

Kapanış

Adi ortaklık, şirket kuruluşunun bürokratik yükleri olmaksızın birlikte iş yapmanın en esnek yoludur. Ancak tüzel kişilik yokluğu ve müteselsil sorumluluk, ortakları doğrudan kişisel riske sokar. Sözleşmenin açık ve kapsamlı hazırlanması, ortaklık sürecindeki uyuşmazlıkların önüne geçmenin temel güvencesidir.

Sözleşme Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.