Sigorta Sözleşmesi: TTK 1401 ve Temel İlkeler

Sigorta sözleşmesi nedir?

TTK m.1401: "Sigorta sözleşmesi, sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin (riziko) gerçekleşmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi ya da bir veya birkaç kişinin hayat süreleriyle ya da hayatlarında gerçekleşen bazı olaylarla ilgili önceden kararlaştırılmış parayı ödemeyi üstlendiği sözleşmedir."

Sigorta sözleşmesinin temel unsurları:

• Sigortacı: Rizikoyu üstlenen sigorta şirketi,
• Sigorta ettiren: Sözleşmeyi yapan ve prim ödeyen,
• Sigortalı: Üzerinde sigorta yapılan kişi (sigorta ettiren ile aynı olabilir),
• Lehdar: Tazminatı alacak kişi,
• Riziko: Gerçekleşmesi hâlinde tazminat doğuran olay,
• Prim: Güvence karşılığında ödenen bedel.

Sigorta türleri

Zarar sigortaları

Gerçekleşen zararı tazmin eder:

• Mal sigortaları: Yangın, hırsızlık, sel vb.,
• Sorumluluk sigortaları: Üçüncü kişilere verilen zarar (trafik, mesleki sorumluluk),
• Motorlu taşıt sigortası: Kasko ve zorunlu trafik.

Hayat sigortaları ve kişi sigortaları

Önceden belirlenmiş bedeli öder:

• Hayat sigortası: Ölüm ve birikim,
• Sağlık sigortası: Tedavi giderleri,
• Kaza sigortası: Kazadan doğan sakatlık veya ölüm.

Sigorta ettiren ve sigortacının yükümlülükleri

Sigortacının yükümlülükleri

• Poliçe düzenleme: TTK m.1424 — Sözleşme kurulunca poliçe düzenlenip sigorta ettirenin eline geçmesi gerekir,
• Tazminat ödeme: Riziko gerçekleşince kararlaştırılan sürede ödeme,
• Bilgilendirme: Poliçe koşulları hakkında şeffaf bilgi.

Sigorta ettirenin yükümlülükleri

• Prim ödeme: Sözleşmedeki vadeye uygun,
• İhbar yükümlülüğü: Riziko gerçekleşince en kısa sürede sigortacıya bildirme (TTK m.1446),
• Doğru beyan: Sözleşme kurulurken ve sonrasında değişen riskleri bildirme.

Rizikonun ağırlaşması bildirimi

Sözleşme devam ederken riskin ağırlaşması hâlinde (örn. araç çalışma alanı değişimi, bina kullanım amacı değişikliği) sigorta ettiren gecikmeksizin sigortacıya bildirmek zorundadır (TTK m.1445). Bildirim yapılmazsa sigortacının tazminat yükümlülüğü azalabilir.

Tazminat — tam ziya ve kısmi hasar

Tam ziya: Sigortalı şey tamamen yok oldu; sigorta değeri kadar tazminat ödenir.

Kısmi hasar: Sigortalı şey hasarlı ama kullanılabilir; hasar değeri tazmin edilir.

Müşterek sigorta: Birden fazla şirket aynı rizikoyu üstlendi; her şirket kendi payı kadar öder.

Birden fazla sigorta: Aynı menfaate birden fazla poliçe yapılmışsa tazminat, gerçek zararı aşamaz (tazminat sigortasında).

İhbar yükümlülüğünün ihlali

Riziko gerçekleştikten sonra zamanında ihbar yapılmazsa:

• Sigortacı geç ihbardan doğan zararını tazminattan indirebilir (TTK m.1446/3),
• Kasıtlı geciktirmede poliçe geçersiz sayılabilir.

Pratik vakalar

Vaka 1: Hırsızlık ve ihbar süresi

A'nın iş yerinden mal çalındı; 10 gün sonra sigortacıyı aradı.

• Poliçede 48 saatlik ihbar süresi şartı vardı,
• Sigortacı geç ihbarı gerekçe göstererek tazminatı %30 indirdi,
• Mahkeme, ağır kısaltma hakkının şartlarının oluşmadığını belirledi; tam tazminata hükmetti.

Vaka 2: Yanlış beyan

B ev sigortası yaptırırken evin değerini düşük beyan etti. Yangında sigorta değerinin 2 katı zarar oluştu.

• Eksik sigorta kuralı uygulandı: Gerçek değerin %50'si sigortalıydı; tazminat da %50 oranında ödendi.

Sık yapılan 5 hata

1. Poliçeyi okumadan imzalamak — özel şartlar, muafiyetler ve ihbar süreleri standart sözleşmede gizlidir; her madde okunmalı.

2. Riziko değişikliğini bildirmemek — iş yeri kullanımı değişti, araç başka amaçla kullandı — bunları sigortacıya bildirmemek poliçeyi geçersizleştirebilir.

3. Eksik sigortayı fark etmemek — gerçek değeri düşük beyan eden sigortalı hasar anında orantılı tazminat alır; piyasa değeri güncellenmelidir.

4. Hasar anında acele hareket etmek — hasar orijinal hâlde fotoğraflanmadan onarım başlatmak, sigortacının inceleme yapmasını engeller; tazminat azalabilir.

5. İtiraz yolunu bilmemek — sigortacının reddi kesin değil; Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu'na (SEDDK) şikâyet veya tahkim yolu açık.

Kapanış

Sigorta sözleşmesi, rizikoyu taraflara dengeli biçimde dağıtan karmaşık bir hukuki ilişkidir.

Sigorta Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.