İş Kazası ve Meslek Hastalığı: İşverenin Sorumluluğu

İş kazası nedir?

5510 sayılı Kanun m.13 kapsamında iş kazası; sigortalının işyerinde, işe gidiş-dönüşte (yol kazası), işveren tarafından yürütülen işler sırasında ya da emzirme süresinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaya denir.

İş kazasının unsurları:

1. 1Sigortalı (SGK kayıtlı çalışan),
2. 2Kaza anında işle ilgili faaliyet,
3. 3Ani ve dışsal olay,
4. 4Bedensel veya ruhsal zarar.

Meslek hastalığı

Meslek hastalığı; sigortalının çalıştığı işin niteliği veya işyerinin koşulları nedeniyle uzun süreli maruz kalma sonucunda oluşan hastalıktır (5510 m.14).

Meslek hastalığının tespitinde SGK bünyesindeki Mesleki Hastalıklar Hastanesi yetkilidir; yurt dışı listesinde yer almayan hastalıklar SGK Yüksek Sağlık Kurulu kararıyla eklenebilir.

Meslek hastalığı; sigortalının çalışma yaşamı süresince oluştuğundan iş kazasından farklı olarak ani değil kümülatif bir süreçtir.

Bildirim yükümlülükleri

İşverenin bildirimi

İş kazasını işveren 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır. Yol kazasında sigortalı kendisi bildirim yapabilir.

Meslek hastalığında bildirim; hastalığın tespitinden itibaren 3 iş günü içinde yapılır.

Gecikmiş bildirim: SGK'nın uğradığı zararı (geçici iş göremezlik ödeneği vb.) işverenden tazmin etme hakkı doğar.

SGK soruşturması

SGK iş müfettişleri kazanın oluşumunu, kusur oranlarını ve iş güvenliği tedbirlerinin alınıp alınmadığını inceler; rapor düzenler.

Tazminat hakkı

SGK geliri

İş kazası ve meslek hastalığında SGK şu ödemeleri yapar:

İşverenden tazminat

SGK'nın ödemeleri, işçinin işverenden ayrıca maddi ve manevi tazminat talep etme hakkını engellemez. İşçi veya mirasçıları iş mahkemesinde dava açabilir.

Maddi tazminat hesabı:

• Destekten yoksun kalma tazminatı (ölüm hâlinde),
• Sürekli iş göremezlik nedeniyle gelir kaybı,
• Tedavi giderleri (SGK'nın karşılamadığı kısım).

SGK'nın ödediği tutar tazminattan mahsup edilir; "mükerrer" tazminat kabul edilmez.

Manevi tazminat: İşveren kusurlu ise işçi veya ailesi manevi zarar için ayrıca talep açar; hâkimin takdir yetkisindedir.

İşverenin kusur tespiti

Tazminat hesabında kusur oranı belirleyicidir. Bilirkişi;

• İşyerinde alınan/alınmayan İSG tedbirleri,
• Risk değerlendirmesi yapılıp yapılmadığı,
• İşçinin eğitim ve donanımı,
• İşçinin kendi kusuru (dikkatsizlik, talimatlara aykırılık)

konularında rapor düzenler. Mahkeme kusur oranını esas alarak tazminatı hesaplar.

Pratik vakalar

Vaka 1: İnşaat kazası ve bildirimi

A, inşaat işçisi olarak çalışırken iskele çökmesi sonucu yaralandı. İşveren kazayı SGK'ya 10 gün geç bildirdi.

• SGK, geçici iş göremezlik ödeneğini ödedi; geç bildirim nedeniyle ödenen tutarı işverenden geri istedi,
• A, maddi ve manevi tazminat davası açtı; bilirkişi işvereni %70, A'yı %30 kusurlu buldu,
• Tazminata SGK ödemeleri mahsup edilerek net tutar belirlendi.

Vaka 2: Kimyasal madde maruziyeti meslek hastalığı

B, 12 yıl kimya fabrikasında çalıştı; akciğer hasarı oluştu. Meslek Hastalıkları Hastanesi kimyasal maruziyetle nedensellik bağını onayladı.

• SGK sürekli iş göremezlik geliri bağladı,
• B, işverenin risk değerlendirmesi yapmamış olmasını delillendirerek maddi tazminat kazandı,
• İşveren %80 kusurlu bulundu.

Sık yapılan 5 hata

1. Kazayı SGK'ya geç bildirmek — 3 iş günlük süre katı uygulanır; gecikme işverene rücu hakkı açar ve idari ceza doğurur.

2. Risk değerlendirmesi yapmamak — 6331 sayılı İSG Kanunu tüm işyerlerine risk değerlendirmesi zorunluluğu getiriyor; eksiklik hem ceza hem tazminat davasında aleyhte delil.

3. Kişisel koruyucu donanım vermemek — baret, emniyet kemeri, eldiven gibi KKD'lerin verildiği ve kullandırıldığı belgelenmeli; teslim tutanakları saklanmalı.

4. SGK'nın ödediği tutarı tazminattan eksik düşmek — mükerrer ödemeye kaçınmak için SGK mahsup miktarı titizlikle hesaplanmalı; eksik hesap işvereni ekstra yük altına sokar.

5. Manevi tazminat için ayrı dava açılabileceğini bilmemek — işçi veya ailesi SGK'dan bağımsız olarak manevi tazminat isteyebilir; bu hak SGK zararıyla sınırlı değil, kişilik hakkı ihlaline dayanır.

Kapanış

İş kazası ve meslek hastalığı; hem anlık insan acısını hem uzun soluklu ekonomik kaybı temsil eder. Türk hukuku işçiyi iki ayrı güvenceyle korur: SGK sigortası ve işverene karşı tazminat davası. İşverenin sorumluluğunu azaltmanın tek yolu belgelenmiş İSG uyumu, eğitimler ve risk değerlendirmeleridir. Kaza gerçekleştikten sonra avukatın devreye girmesi hem bildirim süreleri hem kusur tespiti açısından geciktirilmemesi gereken adımdır.

İş Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.