İş Akdinin Feshi ve Kıdem Tazminatı: 4857 Sayılı İş Kanunu

İş akdinin feshi

4857 sayılı İş Kanunu kapsamında iş akdi; işveren veya işçi tarafından çeşitli nedenlerle sona erdirilebilir. Fesih türü, kıdem ve ihbar tazminatı haklarını doğrudan belirler.

Fesih türleri

1. İşveren tarafından haklı nedenle fesih — İK m.25

İşverenin bildirim süresi vermeksizin ve tazminat ödemeksizin feshedebileceği ağır ihlaller:

• Sağlık nedenleri (bulaşıcı hastalık vb.),
• Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (hırsızlık, aldatma, taciz),
• Zorlayıcı nedenler (deprem, yangın — 1 haftadan fazla süre),
• Tutukluluk veya mahkûmiyet (belirli süreler aşılırsa).

Haklı nedenle fesihte kıdem ve ihbar tazminatı ödenmez.

2. İşveren tarafından geçerli nedenle fesih — İK m.18

İşçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin gereksinimlerinden kaynaklanan geçerli nedenle fesih:

• Performans yetersizliği,
• Devamsızlık,
• İşyerinde yeniden yapılanma, iş azalması.

Önemli: Geçerli nedenle fesihte kıdem tazminatı ödenir; ancak işe iade davası açılabilir.

3. Bildirimsiz (ihbarsız) fesih

Her iki taraf da ihbar süresi vermeksizin feshedebilir; ancak ihbar sürelerine uymayan taraf ihbar tazminatı ödemek zorundadır.

İhbar süreleri (İK m.17):

Kıdem tazminatı

Kıdem tazminatı; en az 1 yıl çalışmış ve iş akdi belirli biçimlerde sona eren işçiye ödenir.

Kıdem tazminatına hak kazanan fesihler

• İşverenin haklı nedeni olmaksızın feshi,
• İşçinin haklı nedenle feshi (İK m.24: ücret ödenmemesi, taciz, sağlık),
• Askerlik nedeniyle ayrılma,
• Emeklilik veya emekliliğe hak kazanma,
• Evlilik (kadın işçi, evlilikten 1 yıl içinde),
• Ölüm.

Kıdem tazminatı hesabı

Kıdem tazminatı = Yıl sayısı × Brüt son aylık ücret (tavan: yıllık tavan)

2024'te kıdem tazminatı tavanı aylık yaklaşık 35.000 TL (her yıl güncellenir).

Brüt ücrete ek olarak: düzenli prim, ikramiye ve yemek-ulaşım gibi devamlı nitelikteki ödemeler de ücrete dahil edilir.

İbraname geçerliliği — İK m.19

İşçinin haklarından önceden vazgeçtiğini gösteren ibranamenin geçerli sayılması için:

• İş akdi sona erdikten sonra düzenlenmiş olmalı,
• Ödeme banka aracılığıyla yapılmış olmalı,
• Belirlenmiş alacak kalemleri açıkça gösterilmeli.

Fesihten önce imzalanan veya genel feragat içeren ibranamelerin geçerliliği çok sınırlıdır.

Pratik vakalar

Vaka 1: Performans gerekçesiyle fesih

A, işyerinde 5 yıl çalıştı. İşveren "performans yetersizliği" gerekçesiyle feshetti; ancak yazılı performans değerlendirmesi ve uyarı bulunmuyordu.

• Geçerli neden için ispat yükü işverene aittir,
• İşverenin sözlü uyarısı belgelenmemişti; mahkeme geçerli neden olmadığına hükmetti,
• İşe iade veya 4 aya kadar tazminat + kıdem seçeneği tanındı.

Vaka 2: Kıdem hesabına prim eklenmemesi

B, 10 yıl çalıştı; işveren kıdem tazminatını yalnızca çıplak ücret üzerinden hesapladı; düzenli satış primini dahil etmedi.

• Satış primi her ay düzenli ödeniyordu; ücretin parçasıdır,
• İşçi fark kıdem tazminatı için dava açtı; prim kıdem matrahına dahil edildi.

Sık yapılan 5 hata

1. Haklı nedenle fesih için yetersiz belge tutmak — feshin hukuki dayanağı belgelenmeden yapılırsa işverenin geçerli neden yokluğu mahkemede ispat edilir.

2. İbraname alıp bankaya yatırmamak — banka transferi olmadan ibraname güçsüzdür; ödeme havale ile yapılmalı.

3. Kıdem hesabından düzenli primleri çıkarmak — her ay ödenen prim ve ikramiyeler kıdem matrahına dahil; sözleşmede aksini yazmak geçersizdir.

4. İşçinin istifasını zorla almak — baskı altında alınan istifa fesih olarak nitelendirilebilir; kıdem ve ihbar tazminatı doğabilir.

5. İhbar sürelerine uymamak — süre verilmeden fesih yapılırsa ihbar tazminatı zorunludur; bu masraf kolayca önlenebilir.

Kapanış

İş akdinin feshi, Türk iş hukukunun en çok anlaşmazlık doğuran alanıdır. Fesih türünün doğru belirlenmesi, kıdem tazminatı hesabının eksiksiz yapılması ve ibraname şartlarına uyulması; hem işverenin hem işçinin haklarını güvence altına alır. Avukatın görevi fesih sürecini başından belgeleyerek işe iade veya tazminat riskini minimize etmektir.

İş Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.