Eser Sözleşmesi: TBK 470 ve Yüklenicinin Ayıptan Sorumluluğu

TBK 470 — eser sözleşmesinin tanımı

Türk Borçlar Kanunu m.470: "Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir."

Eser sözleşmesi, vekâlet ve hizmet sözleşmesinden temel bir noktada ayrılır: yüklenici sonuç taahhüt eder. Eserin tamamlanması, yüklenicinin temel borcudur. Başarısızlık durumunda bedel hakkı doğmaz.

Vekâlet ve hizmet sözleşmesinden fark

İnşaat, yazılım geliştirme, terzilik, tamirat — tümü eser sözleşmesi kapsamındadır.

Eser kavramı

Eser, yüklenicinin emeği ile ortaya koyduğu somut veya soyut bir üründür:

• Maddi eserler: Bina, köprü, makine, giysi, mobilya,
• Fikri eserler: Yazılım, tasarım, rapor, proje,
• Hizmet eserleri: Taşımacılık, depolama sonucu (tartışmalı).

Eserin iş sahibinin malzemesiyle yapılması mümkündür; bu durumda malzeme riski iş sahibindedir.

Yüklenicinin borçları

1. Eseri meydana getirme

Yüklenici kararlaştırılan eseri, kararlaştırılan nitelikte ve sürede tamamlamak zorundadır. Bizzat ifa kural değil; eserinin niteliği gerektirmedikçe alt yükleniciye verebilir.

2. Teslim borcu

Eser tamamlanınca iş sahibine teslim edilmeli. Teslim anında hasar iş sahibine geçer.

3. Ayıpsız eser teslimi — TBK 474

Eser, kararlaştırılan veya olağan nitelikte olmalı:

• Ayıp türleri: maddi bozukluk, eksik bırakılan iş, vaad edilen özelliğin olmaması,
• Gizli ayıp: teslimde fark edilemeyen, sonradan ortaya çıkan kusur,
• Açık ayıp: teslimde görülebilir kusur.

İş sahibinin seçimlik hakları — TBK 475

Ayıplı eser durumunda iş sahibi:

1. 1Sözleşmeden dönme — bedel iadesi + zarar tazminatı,
2. 2Bedel indirimi — ayıba oranla fiyat düşürme,
3. 3Ücretsiz onarım — yüklenici eseri düzeltir,
4. 4Kendi onarımı + masraf talebi — yüklenici onarımı reddederse iş sahibi yaptırır.

Seçimlik hak serbesttir; ancak sözleşmeden dönme için ayıbın önemli olması şartı aranır.

Ayıp muayenesi ve ihbar külfeti — TBK 477

İş sahibi eseri teslim alınca derhal muayene etmeli; açık ayıpları derhal ihbar etmeli. Gizli ayıplar için ihbar süresi ayıbın ortaya çıkmasından itibaren makul süre.

İhbar yapılmazsa iş sahibi seçimlik haklarını kaybeder — kritik külfet.

Ayıptan sorumluluk zamanaşımı — TBK 478

• Taşınır eserler: 2 yıl (teslimden itibaren),
• Taşınmaz eserler: 5 yıl,
• Ağır kusur veya hile: 20 yıl (genel zamanaşımı).

Hakediş ödemeleri ve sözleşmeden dönme

İnşaat sözleşmelerinde hakediş sistemi yaygındır. İş sahibi kural olarak tamamlanan iş kadar hakediş öder. Yüklenicinin temerrüdü veya ifadan vazgeçmesi halinde iş sahibi:

• Sözleşmeden dönebilir (TBK 473),
• Eseri başkasına yaptırıp fark tazminatı isteyebilir.

Yapı denetimi ve TBK 474 ilişkisi

4708 sayılı Yapı Denetimi Kanunu çerçevesinde inşaat eserlerinde:

• Yapı denetim firması zorunlu,
• Yüklenici + denetim firması müteselsil sorumlu,
• Sorumluluk süresi kullanma izninden itibaren 15 yıl.

Bu özel düzenleme TBK 474 sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; ek güvence sağlar.

Pratik vakalar

Vaka 1: Kötü işçilik

A müteahhit, B'ye konut inşa etti. Teslimden 1 yıl sonra çatıdan su sızdı; yapı raporunda kötü izolasyon tespit edildi.

• TBK 474 — ayıplı eser,
• B derhal ihbar etti; ayıp gizli nitelikte,
• B ücretsiz onarım talep etti; A reddetti,
• B kendi onarımını yaptırıp masrafı A'dan talep etti.

Vaka 2: Yazılım teslim edilmemesi

C şirketi, yazılım firması D'ye ERP sistemi yaptırdı. D 6 ay gecikmeli teslim etti; sistem sözleşmedeki modüllerin yarısını içeriyordu.

• TBK 470 — eser sözleşmesi, eksik eser,
• C bedel indirimi talep etti,
• Gecikme için cezai şart varsa ayrıca uygulandı.

Vaka 3: İş sahibinin malzemesi

E terzi, F'nin kumaşıyla elbise diktirdi. Terzi kumaşı yanlış kesti; elbise kullanılamaz oldu.

• TBK 471 — iş sahibi malzeme riskini üstlenir ama yüklenicinin hatası varsa yüklenici sorumlu,
• Terzi malzeme kaybını tazmin etmek zorunda.

Sık yapılan 5 hata

1. Eser sözleşmesini vekâletle karıştırma — yüklenici sonuç taahhüt eder; "elimden geleni yaptım" savunması geçersiz.

2. Açık ayıpları ihbar etmemek — teslimde görülebilir kusurları derhal bildirmemek seçimlik hakları düşürür.

3. Hakediş öderken ayıpları görmezden gelmek — iş sahibi hakedişi öderken ayıba itiraz etmeli; sessiz kalma zımni kabul sayılabilir.

4. Sözleşmeden dönmeyi hafife almak — dönme için ayıbın önemli olması şartı var; küçük kusur için dönme reddedilir.

5. Zamanaşımı sürelerini karıştırmak — taşınır 2 yıl, taşınmaz 5 yıl; inşaatta 15 yıllık özel süreyi de hesaba katmak gerekir.

Pratik dilekçe yapısı

Ayıplı eser tazminat davası:

1. 1Sözleşme tarihi ve eser konusu,
2. 2Teslim tarihi ve muayene tarihi,
3. 3Ayıbın niteliği ve ortaya çıkış zamanı,
4. 4İhbar tarihi ve yöntemi,
5. 5TBK 474-475 çerçevesinde seçimlik hak kullanımı,
6. 6Tazminat kalemleri: onarım bedeli + değer kaybı + kullanım kaybı,
7. 7Delil: ekspertiz raporu, fotoğraf, yazışmalar.

Kapanış

Eser sözleşmesi, sonuç taahhüdü ile birlikte yükleniciyi ağır bir sorumluluk altına sokar. Ayıp muayenesi ve ihbar külfeti, iş sahibinin haklarını korumasının ön koşuludur. Özellikle inşaat ve yazılım sözleşmelerinde hakediş dönemleri, ayıp bildirimleri ve zamanaşımı süreleri titizlikle takip edilmelidir.

Sözleşme Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.