Alt İşveren (Taşeron) Hukuku: İşçi Hakları ve Asıl İşveren Sorumluluğu

Alt işveren ilişkisi nedir?

4857 sayılı İş Kanunu m.2/6 kapsamında bir işverenin (asıl işveren), işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işleri veya asıl işin bir bölümünü başka bir işverene (alt işveren) vermesi hâlinde asıl işveren–alt işveren ilişkisi kurulur.

Bu ilişkide:

• Asıl işveren: Kendi işçileriyle beraber alt işveren işçilerinin de haklarından müteselsilen sorumludur,
• Alt işveren: Kendi işçilerine ücret ödemekle ve tüm işçi haklarını sağlamakla birincil sorumludur.

Yasal şartlar

Alt işveren ilişkisinin geçerli sayılması için:

1. 1Alt işverende verilen iş; asıl işin bir bölümü veya yardımcı işler kapsamında olmalı,
2. 2Alt işveren, işçilerini münhasıran o işyerinde çalıştırmalı,
3. 3Alt işveren, teknolojik uzmanlık gerektiren özel bir işi üstlenmeli (asıl iş bölümünde).

Asıl işin tamamının alt işverene verilmesi veya asıl işin tüm uzmanlık bölümlerinin dışarıya çıkarılması hâlinde ilişki muvazaalı sayılabilir.

Muvazaa — sahte taşeron tespiti

İK m.2/7: Alt işveren işçilerinin asıl işveren işçileriyle aynı işi yapması, önceki işçilerin işten çıkarılıp alt işveren bünyesinde aynı işe alınması veya yalnızca kâğıt üzerindeki alt işveren yapısı muvazaa belirtileridir.

Muvazaa tespit edilirse:

• Alt işveren işçileri asıl işverenin işçisi sayılır,
• Asıl işverenin tüm haklarından (kıdem, ihbar, iş güvencesi) yararlanırlar,
• Alt işveren sözleşmesi geçersiz hâle gelir.

Muvazaa iddiasını işçi iş mahkemesinde ileri sürer; ispat yükü özel delil gerektirmez — durumun tespiti için pek çok karinenin bir arada değerlendirilmesi yeterlidir.

Asıl işverenin müteselsil sorumluluğu

İK m.2/6 son cümle: Asıl işveren, alt işveren işçilerine karşı o işyerinde çalıştıkları süre için alt işverenle birlikte müteselsil sorumludur.

Bu kapsamda asıl işverenin sorumluluğu:

• Ücret alacakları (ödenmemiş maaş),
• Kıdem ve ihbar tazminatı,
• Yıllık izin ücreti,
• SGK primleri (asıl işveren SGK'ya karşı da sorumlu).

İşçi; asıl işverene, alt işverene veya her ikisine birlikte dava açabilir.

Alt işverenin değişmesi

Alt işverenin değişmesi hâlinde (yeni ihale verme) Yargıtay içtihadı: Önceki alt işveren döneminde kazanılan haklarda kıdem süreleri birleştirilir; yen alt işveren eski dönem kıdemini de hesaba katmak zorundadır.

Buna uyulmaması hâlinde kıdem tazminatı farkı davası gündeme gelir.

Pratik vakalar

Vaka 1: Temizlik şirketi muvazaası

A Hastanesi, temizlik işçilerini çıkarıp aynı kişileri B Temizlik Ltd. bünyesinde aynı işe aldı. Sözleşme değişti; haklar aynıydı.

• İşçiler iş mahkemesine başvurdu; muvazaa iddiasıyla A Hastanesi'nin işçisi sayılmalarını talep etti,
• Aynı iş, aynı kişiler, sadece kâğıt üzerinde alt işveren — mahkeme muvazaa tespit etti,
• İşçiler A Hastanesi çalışanı sayıldı; toplu iş sözleşmesinden yararlandırıldı.

Vaka 2: Asıl işveren müteselsil sorumluluk

C İnşaat firması taşerona işçi çalıştırdı. Taşeron 3 ay ücret ödemeden battı.

• İşçiler asıl işveren C İnşaat'a ücret alacağı davası açtı,
• C İnşaat, "biz alt işverenin işvereniyiz, ödeme yapmak zorunda değiliz" savunması yaptı,
• İK m.2 müteselsil sorumluluk kapsamında mahkeme C İnşaat'ı ücret ödemekle yükümlü kıldı.

Sık yapılan 5 hata

1. Asıl işin tamamını taşerona vermek — asıl iş bir bütün olarak verilemez; bu muvazaa riski taşır. Yardımcı veya bölümlü alt işveren yapısı kurulmalı.

2. Çıkarılan işçileri alt işveren bünyesinde aynı işe almak — en güçlü muvazaa belirtisi; kesinlikle yapılmamalı.

3. SGK primlerini ödemeyen alt işverenden asıl işverenin habersiz olması — asıl işveren SGK'ya da müteselsil sorumludur; alt işveren primlerini periyodik denetlemek şart.

4. Alt işveren değişiminde kıdemi sıfırlamak — işçinin kıdemi yeni alt işverene devam eder; sıfırlama muvazaa ve hak kaybı doğurur.

5. Alt işveren sözleşmesini yüzeysel yapmak — sözleşmede işçi hakları, ücret, SGK bildirim ve müteselsil sorumluluk sınırları açıkça düzenlenmeli; muğlak metinler asıl işvereni korumasız bırakır.

Kapanış

Alt işveren sistemi; esneklik ve uzmanlık sağlarken hem asıl işveren hem işçi açısından önemli hukuki riskler doğurur. Muvazaadan kaçınmak için alt işveren yapısının gerçek uzmanlık gerekçesine dayanması, müteselsil sorumluluğu yönetmek için ise alt işveren seçiminde ve sözleşme denetiminde titiz davranılması şarttır.

İş Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.