Korkutma Sonucu Yapılan Sözleşme: TBK 37 ve İptal Hakkı

TBK 37 — korkutma kavramı

Türk Borçlar Kanunu m.37: "Taraflardan biri, diğerinin veya üçüncü bir kişinin korkutması sonucunda sözleşme yapmışsa, sözleşme bağlamaz."

Korkutma, bir tarafın diğerini sözleşme yapmaya zorlamak için yakında gerçekleşmesi muhtemel bir tehlike ile tehdit etmesidir. Aldatmadan farklı: aldatma yanlış beyan, korkutma tehlike beyan eder.

Korkutmanın koşulları

1. Yakın bir tehlike

Tehlikenin gerçek ve yakın olması gerekir. Uzak veya soyut tehlikeler korkutma sayılmaz:

• "İşi kaybedersin" → işverence söylenmişse yakın tehlike,
• "Bir gün başına bir şey gelir" → uzak/soyut tehlike,
• "Şu anda dosyalarına dokunma riskindesin" → çok yakın tehlike.

2. Hayat, sağlık, mal varlığı veya kişilik haklarına yönelik

Tehlike şu kategorilerden birine yönelmiş olmalı:

• Hayat (öldürme, ağır yaralama),
• Sağlık (hastalık, yaralanma),
• Mal varlığı (evi yakma, malvarlığını zarara uğratma),
• Şeref ve haysiyet (özel hayatın açıklanması),
• Yakınların güvenliği (eş, çocuk).

3. Korkunun makul ölçüde olması

Tehdit, "ortalama bir kişi" üzerinde sözleşme yapma yönünde etki yaratacak ölçüde olmalı. Aşırı hassas kişinin abartılı korkusu yetmez.

4. Sözleşme ile korkutma arasında bağ

Korkutma olmasaydı sözleşme yapılmayacaktı. Bu nedensellik bağı ispatlanmalı.

Korkutmanın iki şekli

A) Doğrudan korkutma

Sözleşmenin tarafı tarafından yapılan tehdit. En yaygın tip.

B) Üçüncü kişi korkutması

TBK 37/2: "Bir başkasının korkutmasıyla yapılan sözleşmede, diğer taraf bu durumu bilmiyorsa, sözleşmeyle bağlı olur."

Aldatmadan fark: Aldatmada karşı tarafın "bilmesi gerekmesi" yetiyordu; korkutmada diğer tarafın gerçekten bilmesi şart.

Bu kural mantıklı: Aldatmadan aktif şüphe duyabilirsiniz, ama korkutmayı sadece tarafın kendi bildirimi ile öğrenebilirsiniz.

Yasal tehlikeler — bazıları korkutma değildir

TBK 37/3: "Bir kimseye karşı kendi hakkını kullanma veya bir yakının haklı menfaatini koruma yöntemi olarak yapılan zarar bildirimi korkutma sayılmaz."

Yani aşağıdakiler korkutma değildir:

• "Borcumu ödeme, dava açarım" → hak kullanım tehdidi.
• "Bana iftira atma, hakaret davası açarım" → hakka dayalı.
• "İşte performansını yükselt, fesih hakkımı kullanırım" → işveren hakkı.

Bu tehdit gerçekleşmesi de hukuka uygun olduğu için korkutma değildir.

Ancak hak kullanımı kötüye kullanılırsa korkutma sayılabilir:

• "10.000 TL ekstra para vermezsen davayı kazanmak için yalan tanık bulurum" → kötüye kullanım,
• "Sana bir milyon teklif ettim, ya kabul et ya da şirketini batırırım" → fiili tehdit.

İptal davası

Süre — TBK 39

Korkutma sonucu sözleşmenin iptali için:

• 1 yıl içinde dava açılmalı (korkunun kalktığı tarihten itibaren),
• Bu süre hak düşürücüdür.

Korkunun kalktığı tarih önemli: Tehdit devam ettiği sürece süre işlemez. Tehlike sona erince zaman aşımı işler.

İptal beyanı

Dava açmadan iptal beyanı ile de sözleşme bertaraf edilebilir:

• Yazılı bildirim,
• "TBK 37 çerçevesinde sözleşmeyi iptal ediyorum" beyanı,
• Karşı tarafa ulaşmalı.

Tazminat — TBK 39/2

İptal yanında tazminat talep edilebilir:

• Sözleşme öncesi giderler,
• Yanlış pozisyona düşmenin maddi maliyeti,
• Manevi tazminat (TBK 56 — tehdit kişilik haklarını zedeliyorsa).

İspat yükü

Korkutma iddiasını ileri süren tarafta ispat yükü. Pratik delil setleri:

• Tehdit içerikli mesaj/e-posta (yazılı),
• Ses kaydı (mağdur taraf olarak hukuka uygun),
• Tanık beyanları (tehdidi duyan kişiler),
• Polis tutanağı (tehdit suçu için şikayet yapıldıysa),
• Hastane raporu (psikolojik etki belgesi).

Soyut "korktum" iddiası yetmez; somut deliller şart.

Cezai dava ile paralel — TCK 106 (tehdit suçu)

Tehdit aynı zamanda TCK 106 tehdit suçu kapsamına girebilir:

• Cezai soruşturma açılabilir,
• Cezai mahkumiyet kararı medeni davada kesin delil,
• Manevi tazminat ek olarak istenebilir.

İki süreç paralel yürür: cezai dava + medeni iptal davası.

Pratik vakalar

Vaka 1: İş sözleşmesinde tehdit

A patron, B çalışana "ücretsiz fazla mesai sözleşmesi imzala, yoksa seni dava ederim" dedi. Tehdit gerçek (önceden çalışanları dava etmiş).

• TBK 37 korkutma var,
• B, sözleşmeyi 1 yıl içinde iptal edebilir,
• Ek olarak iş hukuku kapsamında haklı fesih + tazminat.

Vaka 2: Borçlar üzerinden tehdit

C, D'ye "borcunu ödemezsen sosyal medyada özel fotoğraflarını yayınlarım" dedi. D bu nedenle ek senet imzaladı.

• TBK 37 korkutma var (kişilik hakları yönelik tehlike),
• Senet iptali davası,
• Ayrıca TCK 106 tehdit suçu şikayeti.

Vaka 3: Aile içi tehdit

E, F'ye "boşanma davası açma, yoksa çocuğa zarar veririm" dedi. F boşanmaktan vazgeçti.

• Korkutma var,
• F, durumun sona ermesinden sonra tedbir alabilir,
• Aile içi şiddet kapsamında 6284 sayılı kanun uygulanır.

Korkutma sonucu sözleşmenin reddedilmesi — pratik

Korkutmaya rağmen imzalanan sözleşmeden:

1. 1Yazılı iptal beyanı ile geri çekilme,
2. 2Beyanın karşı tarafa noter ihtarı ile ulaştırılması (ispat),
3. 31 yıl içinde iptal davası,
4. 4Sözleşmeden kaynaklı yapılan ödemelerin iadesi talebi (sebepsiz zenginleşme — TBK 77),
5. 5Cezai şikayet (paralel).

Korkutma vs aşırı yararlanma — fark

Sık yapılan 5 hata

1. 1 yıllık süreyi tehdit anından başlatma — süre korkunun kalktığı tarihten başlar.

2. Yasal tehdidi korkutma sanma — hak kullanımı içeren tehditler (dava, fesih) korkutma değildir.

3. Üçüncü kişi tehdidinin etkisini abartma — karşı tarafın gerçekten bilmesi şart; aksi halde sözleşme bağlar.

4. Sözlü tehdidi tek tanıkla ispatlamaya çalışma — somut delil (kayıt, mesaj) olmadan zayıf.

5. İptal beyanını sözlü yapma — yazılı (tercihen noter) beyan ispat için kritik.

Pratik dilekçe yapısı

İptal davası dilekçesi:

1. 1Sözleşmenin niteliği,
2. 2Tehdit olayının somut anlatımı (tarih, içerik, taraflar),
3. 3Tehlikenin gerçek/yakın olduğu argümanı,
4. 4Korkunun kalktığı tarih (1 yıl süre için),
5. 5TBK 37 iptal talebi,
6. 6Tazminat talebi (varsa),
7. 7Cezai dava varsa atıf.

Kapanış

Korkutma altında imzalanan sözleşmeler hukukun "rıza olmadan sözleşme yok" temel prensibinin korunması için TBK 37 ile geçersizleştirilebilir. Avukatın görevi tehdidin somut, yakın ve gerçek olduğunu ispat etmek; korku kalkar kalkmaz 1 yıl içinde iptal hakkını kullanmaktır. Hukuk Asistanı sözleşme modülü korkutma savunması için TBK 37 dilekçe şablonu, tehdit delili kontrol listesi ve cezai paralel süreç koordinasyonu sunar.

Borçlar Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.