Kısmi İfa: TBK 84 ve Alacaklının Kabul Yükümlülüğü

TBK 84 — temel kural

Türk Borçlar Kanunu m.84: "Alacaklı, borcun tamamı muaccel olduğu halde kısmen ifaya zorlanamaz."

Bu hüküm "borç bütünlüğü ilkesinin" yansımasıdır: alacaklı tek seferde tam ifa beklemekte haklıdır; kısmi ifayı kabul etmek zorunlu değildir.

Pratik etki: Borçlu "bu ay 100.000 TL'nin yarısını ödüyorum, gerisini sonra" dediğinde alacaklı bu teklifi reddedebilir. Tüm borç muaccel ise tamamı bir seferde istenir.

Sebebi — borç bütünlüğü prensibi

Hukuk sistemi alacaklının ekonomik planlamasını korur. Bir alacaklı:

• 100.000 TL alacağa göre yatırım planlamış olabilir,
• Borçlanmaya gitmiş olabilir,
• Tedarikçilere söz vermiş olabilir.

Kısmi ifa kabul zorunluluğu alacaklıyı çift mağdur yapar: hem para tamamen yok, hem küçük tutarın tahsil masrafı.

Bu nedenle kanun alacaklıya seçim hakkı verir.

Alacaklı kısmi ifayı kabul edebilir mi?

Evet, kabul edebilir; zorunlu değildir, ama yasak da değildir. Alacaklı:

• Borç tamamen tahsil edemeyeceğini düşünüyorsa,
• Kısmen tahsil iyi bir fırsatsa,
• Borçlunun mali durumu zorsa,

kısmi ifa kabul edebilir. Bu kabul hukuki olarak geçerlidir; ödeyen kısım borçtan düşer, kalan kısım sürer.

Tam ifa söz konusu olmayan haller — TBK 84 istisnaları

A) Sözleşmede aksi öngörülmüşse

Taraflar sözleşmede "borç taksitle ödenir" gibi bir hüküm koymuşsa kısmi ifa zorunludur:

• Konut kredisi (aylık taksit),
• Eğitim kredisi (yıllık ödeme planı),
• Pratik tip sözleşmeler (sigorta primleri).

Bu durumda alacaklı her taksit için ayrı ifa kabul etmek zorundadır.

B) Borç bölünebilir ve borçlu iyi niyetliyse

Bazı durumlarda alacaklının kısmi ifa kabulü iyiniyet kuralları çerçevesinde beklenebilir (TMK 2):

• Borç bütünlüğüne tekabül etmeyen küçük kısımlar kabul edilmemesi,
• Borçlunun tam ifa için zaman ve imkân talebi makul olabilir.

Mahkeme bu ayrımı olayın özelliklerine göre yapar.

C) Yargı kararıyla kısmi ifa

Mahkeme bazen borcun taksitle ödenmesine karar verir (TBK 117 — temerrüt sonrası imkân tanıma). Bu durumda alacaklı bu kararı kabul etmekle yükümlü.

D) Kanunla zorunlu kısmi ifa

Bazı kanunlar kısmi ifayı zorunlu kılar:

• İcra-iflas hukukundaki sıraya göre dağıtım,
• Konkordato kararlarında borç indirimleri,
• Şirket tasfiyesinde alacaklılar arası paylaştırma.

Kısmi ifa kabul edildiğinde

Alacaklı kısmi ifayı kabul ederse:

• Ödenen kısım borçtan düşer,
• Faiz hesabı kalan tutar üzerinden sürer,
• Geri kalan muaccel kalır,
• Alacaklı kalan için tahsil yolarını saklı tutar.

Pratik öneri: Kısmi ifa kabul edilirken yazılı belge alınmalı; ödenen kısım ile kalan kısım açıkça belirtilmeli.

Borçlunun temerrüdü ve kısmi ifa

Borçlu temerrüde düşmüşse:

• Alacaklı kısmi ifa zorunda değil,
• Alacaklı tam ifa veya tam tazminat isteyebilir,
• TBK 117 vd. uygulanır.

Borçlu kısmi ödeme teklif ederek temerrüdü kısmen kapatabilir; ama alacaklı kalan kısım için fesih hakkını kullanabilir.

Pratik vakalar

Vaka 1: Banka kredisi taksiti

A, bankaya 12 ay vadeli kredi borçlu, aylık taksit 8.500 TL. Bir ay 5.000 TL ödedi.

• Sözleşme taksitle ödeme öngörmüş,
• Banka 5.000 TL kabul etmek zorunda değil (kısmi taksit ifa),
• Banka 5.000 TL kabul ederse, kalan 3.500 TL temerrüt,
• Veya 5.000 TL'yi reddedip tam taksit ister.

Pratikte banka genelde kabul eder ama gecikme faizi uygular.

Vaka 2: Borç senedi tahsili

B, C'ye 100.000 TL borçlu (tek seferde ödenecek). Vade gün geldi, B 60.000 TL ödedi.

• TBK 84 — alacaklı C kısmi ifaya zorlanamaz,
• C'nin iki seçeneği:

- Reddet, tam ifa iste, - Kabul et, kalan 40.000 TL'yi sonradan iste.

C kabul ederse yazılı tahsilat belgesi alır, 40.000 TL için takip ile devam eder.

Vaka 3: Kira ödemesi

D kiracı, ev sahibi E'ye 10.000 TL kira. D, 7.000 TL ödedi.

• Aylık kira tek muaccel ödeme,
• E reddedebilir,
• Reddederse temerrüt için 30 gün ihtarı çekebilir,
• Kabul ederse kalan 3.000 TL bu ay borçlu kalır.

E'nin tipik tercihi: Kabul et, kalan kısım için ihtar ve tahliye süreci başlat.

Kısmi ifa kabulü ve faiz

Kısmi ifa kabul edildiğinde faiz:

• Kalan tutar üzerinden işler,
• Ödenen kısma faiz hesaplanmaz (ödendiği tarih itibarıyla),
• Hesaplama tarihi titiz tutulmalı.

Sözleşmede kısmi ifa düzenlenmesi

Sözleşmede taraflar kısmi ifa konusunda hüküm koyabilirler:

Madde X — Ödeme Şekli: Borçlu, bu sözleşmedeki [tutar] TL'yi vade tarihinde **tek seferde** ödeyecektir. Alacaklı, vade tarihinden önce yapılacak parçalı ödemeleri kabul etmekte serbestir; ancak vade tarihinden sonra yapılacak kısmi ödemelerde, kalan kısım için temerrüt faizi işlemeye devam eder.

Bu madde tarafların pozisyonunu netleştirir.

Kısmi ifa vs takas

İki kavram benzer görünür ama farklıdır:

Sık yapılan 4 hata

1. Kısmi ifayı yazılı belgeye bağlamamak — alacaklı kabul ederse, ödeme tutarı + kalan tutar yazılı tutanaklı olmalı.

2. Kısmi ödemeyi kabulle birlikte tam ifa hakkından feragat ettiği zannı — kısmi ifa kabul kalan tutar talebini düşürmez; aksi açıkça belirtilmedikçe.

3. Sözleşmesel kısmi ifa düzenlemesini atlamak — sözleşmede kısmi ifa serbestisi varsa o öncelikli.

4. Borçlu kısmi ifa teklif ettiğinde tam tazminat hakkını unutma — temerrüt durumunda alacaklı kısmi ifa yerine tam tazminat isteyebilir.

Kapanış

Kısmi ifa kuralı, alacaklının ekonomik planlamasını koruyan borç bütünlüğü ilkesinin somut yansımasıdır. Borçlunun "yarısını öderim, gerisini sonra" teklifi alacaklı için zorunlu kabul doğurmaz; seçim hakkı saklıdır. Avukatın görevi alacaklı tarafında bu hakkı yönetmek, borçlu tarafında ise sözleşmesel çözümlerle taksit imkânı yaratmaktır. Hukuk Asistanı borç davaları modülü kısmi ifa kabul tutanağı şablonu, kalan tutar takip listesi ve sözleşmesel madde önerileri sunar.

Borçlar Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.