İcra Takibinde Zaman Aşımı Süreleri: Hangi Alacak Ne Kadar Süre Boyunca Takip Edilebilir?

Zaman aşımı kavramı — alacak hakkı düşmez, dava hakkı düşer

Zaman aşımı geçmiş olsa bile alacağın kendisi düşmez; sadece dava ve takip yoluyla zorla tahsil hakkı düşer. Borçlu zaman aşımı savunması yaparsa alacaklı reddedilir; yapmazsa alacak yine tahsil edilir.

Bu nedenle zaman aşımı defidir; resen dikkate alınmaz, taraflardan birinin ileri sürmesi gerekir (TBK 161).

Genel alacak — TBK 146

Aksi öngörülmedikçe 10 yıl zaman aşımına tabi (TBK 146):

• Sözleşmeden doğan genel alacaklar,
• Haksız fiilden doğan alacaklar (TBK 72: 2 yıl bilgi öğrenme + 10 yıl olay tarihi)

Özel zaman aşımı süreleri — sık karşılaşılanlar

5 yıllık alacaklar (TBK 147)

• Kira alacakları (her ay kira ayrı ayrı zaman aşımına tabi),
• Anapara faizleri ve adi taksitle ödenen alacaklar,
• Hizmet ve eser sözleşmesi ücretleri,
• Üretim, ticaret ve sanat işlerine girişen kişilerin meslekleri gereği yaptıkları işler için alacakları (fatura alacakları),
• Avukat, doktor, mimar gibi serbest meslek mensuplarının ücretleri.

5 yıl — TTK ticari işlerde genel

TTK m.18: Ticari işlerden doğan alacaklarda 10 yıl genel kuralı uygulanır; ancak bazı özel ticari alacaklarda 5 yıl (örn. fatura alacakları).

3 yıl — bazı haksız fiil türleri

• Tüketici hakem heyeti kararından doğan alacaklar,
• Bazı sigorta poliçesi alacakları (özel düzenleme).

2 yıl — haksız fiilden bilgi öğrenme

TBK 72: zarar gören kişi zararı ve faili öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl içinde dava açmalıdır. Olay tarihinden itibaren 10 yıl mutlak sınır.

1 yıl — özel haller

• TTK m.96: Şirket yöneticilerinin sorumluluk davası,
• Borçlar Kanunu özel düzenlemeler.

Çek ve senet zaman aşımı

Çek (TTK m.814)

• Hamilin keşideciye karşı: 3 yıl (vade gününden / ibraz süresinin bitiminden itibaren),
• Hamilin ciranta ve aval verene karşı: 3 yıl,
• Cirantaların birbirine karşı: 3 yıl.

Bono / poliçe (TTK m.778)

• Hamilin keşideciye karşı: 3 yıl,
• Hamilin ciranta ve aval verene karşı: 1 yıl.

Kambiyo senedi zaman aşımına uğradığında:

• Adi senet niteliğine düşer,
• Genel zaman aşımı (10 yıl) uygulanmaya devam eder,
• Ancak kambiyo takibi yolu kapanır; ilamsız takip yoluyla devam edilir.

Zaman aşımının kesintisi (TBK 154)

Aşağıdaki olaylarda zaman aşımı süresi yeniden işlemeye başlar:

• Borçlu borcu ikrar ederse,
• Alacaklı dava veya takip açarsa,
• Borçlu mahsuben ödeme yaparsa,
• Borçlu rehin verirse veya kefil göstertirse.

Pratik etki: Müvekkilin elinde "borçlu son 5 ay önce ödeme yaptı" dekonu varsa, eski tarihli alacak için zaman aşımı süresi o tarihten itibaren yeniden işler.

Zaman aşımının durması (TBK 153)

Aşağıdaki hallerde süre işlemez (durur, sonradan kaldığı yerden devam eder):

• Velayet altındaki çocuğun anne-babasına alacağı,
• Eşler arasındaki alacaklar (boşanma sonuna kadar),
• Borçlu ile alacaklı arasındaki yargısal müzakere,
• Mücbir sebep nedeniyle alacaklı dava açamıyorsa.

Sık yapılan 4 hata

1. Faturada 10 yıl zannedip 5 yıllık zaman aşımını geçirmek — fatura alacakları 5 yıl ile sınırlıdır.

2. Kira alacağını toplam 5 yıl zannedip her ayı ayrı hesaplamak gerektiğini atlama — her aylık kira kendi tarihinden itibaren 5 yıllık zaman aşımına tabidir.

3. Borç ikrarını delil olarak kullanmadan zaman aşımı kesintisini gözden kaçırmak — borçlunun "ödeyeceğim" mesajı bile ikrar sayılabilir.

4. Çek zaman aşımı geçince hiçbir takip yapamayacağını sanmak — çek 3 yıl sonra adi senete dönüşür; 10 yıl genel zaman aşımı süresi içinde ilamsız takip mümkündür.

Pratik kontrol listesi

Müvekkille çalışırken her alacağı için şunları kontrol et:

• ☐ Alacak hangi kategoride? (kira, fatura, sözleşme, çek, senet)
• ☐ Zaman aşımı süresi ne? (5 yıl mı, 10 yıl mı?)
• ☐ Süre başlangıç tarihi? (vade, fatura, ifa tarihi)
• ☐ Kesinti olayı var mı? (ikrar, ödeme, dava)
• ☐ Durma olayı var mı?

Kapanış

Zaman aşımı kuralı bilinmediğinde alacak alacaklı için "geçmişte kalmış" sayılır; bilindiğinde ise alacaklının elinde aktif kalır. Avukat olarak alacak listesini zaman aşımı tarihleriyle birlikte tutmak, müvekkilin haklarını korumanın temelidir. Hukuk Asistanı icra modülü her alacak için zaman aşımı tarihini hesaplar; süre dolmaya yaklaşan alacaklar için uyarı gönderir.

İcra Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.