Haksız Fiilde Zaman Aşımı: TBK 72'nin İki Süresi ve Cezai Kovuşturma Etkisi

TBK 72 — haksız fiilde özel süre rejimi

Türk Borçlar Kanunu m.72: "Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zaman aşımına uğrar."

Haksız fiil tazminatlarında iki paralel süre işler:

• Nispi süre: 2 yıl (zarar ve fail öğrenildiğinden itibaren),
• Mutlak süre: 10 yıl (olay tarihinden itibaren).

Hangisi önce dolarsa zaman aşımı oluşur. Bu yapı, 10 yıllık genel kural ile farklılık gösterir; haksız fiili özel süre rejimine tabi kılar.

Sürelerin işleyişi

Nispi 2 yıl

Zarar görenin gerçekten öğrendiği tarih önemlidir. Sadece "olabilir" değil, somut bilgi sahibi olduğu an:

• Doktor raporu aldığı gün (sağlık zararı),
• Tutanak imzaladığı gün (trafik kazası),
• Mali analiz tamamlandığı gün (sözleşme dışı zarar).

Bu öğrenmeden 2 yıl sonra dava açılırsa zaman aşımı söz konusu.

Mutlak 10 yıl

Fiil tarihi (olay tarihi). Olay tarihinden itibaren 10 yıl kesin sınır.

İki süre paralel işlerken hangisi önce dolarsa o belirleyicidir. Pratik örnek:

• Olay: 2020 Mart,
• Öğrenme: 2025 Aralık (5 yıl sonra),
• Mutlak süre dolacak: 2030 Mart (10 yıl),
• Nispi süre dolacak: 2027 Aralık (2 yıl),

→ Önce nispi süre doluyor, dava 2027 Aralık'a kadar açılmalı.

Cezai kovuşturma sırasında zaman aşımının durması — TBK 72/2

TBK 72/2: "Tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zaman aşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zaman aşımı uygulanır."

Bu hüküm haksız fiil aynı zamanda suç teşkil ediyorsa uygulanır. Pratik etki:

TCK zaman aşımı süreleri uygulanır

• Ağır hapis cezalı suçlar: 25 yıl (TCK 66/1-a),
• 5+ yıl hapis cezalı: 15 yıl,
• 1-5 yıl hapis cezalı: 8 yıl,
• 1 yıldan az: 5 yıl.

Trafik kazasında ağır yaralama varsa cezai zaman aşımı 8-15 yıl olabilir; medeni dava süresi de bu kadar uzar.

Cezai dava sürerken durma

Cezai kovuşturma süresince medeni dava zaman aşımı durur (TBK 72/2). Cezai karar kesinleştikten sonra süre yeniden işler.

Pratik etki: Cezai dava 5 yıl sürerse, medeni davanın zaman aşımı bu 5 yıl boyunca işlemez. Avukat cezai sürecin takibini yapmalıdır.

Pratik vakalar

Vaka 1: Trafik kazası — cezai dava devam ediyor

A, 2024'te trafik kazasında yaralandı. Sürücü B hakkında taksirle yaralama davası açıldı. Cezai dava 2027'ye kadar sürüyor.

• Olay tarihi: 2024,
• Nispi 2 yıl normal şartlarda: 2026 sonu,
• Cezai dava devam ettiği için durma: 2027'de cezai karar,
• Cezai karardan itibaren 2 yıl daha: 2029'a kadar medeni dava açılabilir.

A bu süreyi takip etmeli; durma kuralından yararlanarak güçlü davayı süresinden sonra bile açabilir.

Vaka 2: Mobbing davası

C, 2020'de işten ayrıldı, sürekli mobbing geçmişi vardı. 2025'te psikiyatrik tanı aldı (mobbing'e bağlı travma).

• Olay süreci: 2020 öncesi (kümülatif),
• Öğrenme tarihi: 2025 (psikiyatri tanısı),
• Nispi süre: 2027'ye kadar,
• Mutlak süre: olayların başlangıcı + 10 yıl.

Mobbing kümülatif eylem olduğu için son ihlalden mutlak süre işler.

Vaka 3: İftira davası

D, 2023'te E hakkında iftira atıldı. E, 2024'te iftiranın kaynağını öğrendi.

• Olay: 2023,
• Öğrenme: 2024,
• Nispi süre: 2026 sonu,
• Mutlak süre: 2033 sonu.

Önce nispi süre dolacak; E 2026 sonuna kadar dava açmalı.

Birden fazla haksız fiilde süre

Haksız fiil tekrar ediyorsa (mobbing, devamlı taciz, sürekli ihlal):

• Her bir eylem için ayrı zaman aşımı,
• Veya tüm dönem için son ihlalden itibaren.

Yargıtay 4. HD'nin yerleşik içtihadı: "Sürekli ihlallerde zaman aşımı, ihlalin son olduğu tarihten itibaren işler."

Suç teşkil etmeyen haksız fiillerde

Eylem suç değilse cezai zaman aşımı uygulanmaz; TBK 72 genel hükmü geçerli (2 + 10 yıl).

Suç teşkil etmeyen haksız fiil örnekleri:

• Sözleşme dışı ekonomik zarar,
• Rekabet ihlali (eğer cezai boyutu yoksa),
• İdari ihlal sonucu zarar.

Mağdur ölümü halinde — TBK 72 son cümle

Mağdur ölmüşse ve mirasçılar dava açıyorsa süre:

• Mirasçıların olayı öğrendiği tarihten 2 yıl,
• Mutlak 10 yıl olay tarihinden.

Mirasçıların öğrenmesi, mağdurun yaşadığı dönemde olabilir veya ölümünden sonra. Tarih dikkatli belirlenmeli.

Zaman aşımının kesintisi — TBK 154

Haksız fiil davalarında zaman aşımının kesintiye uğraması:

• Borçlunun borcu ikrarı (özür dilemesi, ödeme yapması),
• Dava açılması,
• İcra takibi,
• Hakeme başvurma.

Bu olaylar süreyi sıfırlar; yeni süre kesinti tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Cezai mahkumiyet sonrası medeni dava

Cezai dava sonuçlandıktan sonra medeni dava açılabilir mi? Evet:

• Cezai karar kesin delil sayılır,
• Medeni dava daha hızlı sonuçlanır,
• Faiz hesabı olay tarihinden itibaren işler.

Pratik öneri: Çok kompleks haksız fiillerde önce cezai dava beklemek, sonra medeni davaya geçmek stratejik olabilir; karar kesinleştikten sonra medeni dava daha kolay.

Sık yapılan 5 hata

1. Mutlak süreye odaklanıp nispi süreyi atlamak — nispi süre 2 yıl çok daha çabuk dolar.

2. Cezai sürecin etkisini hesaba katmamak — cezai dava sürerken durma kuralı medeni davayı uzatır.

3. Öğrenme tarihini erken alma — gerçek somut öğrenme, "şüphe" değil.

4. Sürekli ihlallerde tek olay tarihi sayma — son ihlalden itibaren süre işler.

5. Mirasçılar için ayrı süre hesaplamamak — mağdurun ölümü sonrası süreler farklı işler.

Pratik dilekçe yapısı

Zaman aşımı savunmasına karşı dilekçe (alacaklı tarafında):

1. 1Olay tarihi (mutlak süre için),
2. 2Öğrenme tarihi (nispi süre için),
3. 3Cezai dava varsa süreç bilgisi,
4. 4Kesinti olayları (varsa),
5. 5Süreyi henüz dolmadığı argümanı,
6. 6Esas talepler.

Zaman aşımı savunması (borçlu tarafında):

1. 1Olay tarihi,
2. 2Öğrenme tarihi (alacaklı bilgisi),
3. 3Süreyi geçirilmiş hesap,
4. 4Kesinti olmadığı iddiası,
5. 5Davanın reddi talebi.

Kapanış

Haksız fiilde zaman aşımı, sıradan 10 yıl kuralından farklı olarak iki paralel süreyle işler. Avukatın görevi öğrenme tarihini somutlaştırmak, cezai sürecin etkisini hesaba katmak ve mutlak/nispi sürelerden hangisinin önce dolacağını izlemektir. Hukuk Asistanı tazminat modülü zaman aşımı takibi otomatik yapar; cezai dava devam eden dosyalar için durma kuralını uygular ve süre dolmadan erken uyarı gönderir.

Borçlar Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.