Satıcının Garanti Sorumluluğu: TBK 217 ve Ayıp Hükümleri
Satım sözleşmesinde satıcının ayıba karşı garanti sorumluluğu, alıcının seçimlik hakları ve süreler.
Satıcının iki tip garantisi
Türk Borçlar Kanunu satıcının alıcıya karşı iki tip garanti sorumluluğunu düzenler:
1. Zapttan sorumluluk (TBK 214–217)
Satıcı, sattığı malın mülkiyetinin başkasına ait olmadığını garanti eder. Sonradan başka bir kişi mülkiyet iddiasında bulunup zapt ederse satıcı sorumlu olur.
2. Ayıba karşı sorumluluk (TBK 219 vd.)
Satıcı, sattığı malın vaad ettiği niteliklere uygun olduğunu garanti eder. Mal ayıplı çıkarsa alıcının seçimlik hakları doğar.
Bu rehberde garanti sorumluluğunun kapsamı ve alıcının haklarına odaklanacağız.
TBK 217 — zapttan sorumluluğun çerçevesi
TBK 217: "Satıcı, malın mülkiyetinin sözleşmeye aykırı olarak başka bir kişiye ait olduğu anlaşılırsa, alıcının uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür."
Pratik etki:
- Alıcı satım bedelini geri alır,
- Sözleşmeden doğan zararları tazminat olarak ister,
- Karşı tarafa karşı satım bedelinin iadesi davası açabilir.
Ayıba karşı sorumluluk — TBK 219
TBK 219: "Satıcı, alıcıya karşı maddi, hukuki ve ekonomik ayıplardan sorumludur."
Ayıbın türleri
a) Maddi ayıp: Malın fiziksel olarak hatası — yırtık, kırık, eksik, çalışmama.
b) Hukuki ayıp: Üzerinde başkasının hakkı bulunması (rehin, ipotek, kullanım sınırlaması).
c) Ekonomik ayıp: Malın alıcının beklediği ekonomik amacı sağlamaması — örneğin "iş yeri açılır" diye satılan dükkanın ruhsatsız olması.
Açık ve gizli ayıp
- Açık ayıp: Olağan inceleme ile fark edilebilen ayıp.
- Gizli ayıp: Olağan inceleme ile fark edilemeyen, sonradan ortaya çıkan ayıp.
İki tipte de süreler farklıdır.
Alıcının seçimlik hakları — TBK 227
Mal ayıplı çıkarsa alıcı dört seçimlik hak arasında tercih yapar (TBK 227):
1. Sözleşmeden dönme
- Mal iade edilir, satıcı bedeli iade eder,
- Sözleşme geriye dönük olarak ortadan kalkar,
- Tipik durum: Ağır ayıplı mallar (kullanılamaz hale gelmiş).
2. Satış bedelinde indirim
- Mal alıcıda kalır, ayıp oranında indirim talep edilir,
- Tipik durum: Kullanılabilir ama ayıplı mallar.
3. Ayıbın giderilmesi (onarım)
- Satıcı malı onarmakla yükümlü,
- Ücret kesinlikle satıcıdan alınır,
- Tipik durum: Onarılabilir teknik ayıplar.
4. Yenisiyle değiştirme
- Mal aynısıyla değiştirilir,
- Tipik durum: Standart ürünler (ambalajlı, seri üretim).
Alıcı bu dört hak arasından birini seçer; satıcının itiraz hakkı vardır (örneğin "indirim yerine onarım yapayım" demek mümkün — özellikle değişimin orantısız maliyetli olduğu hallerde).
Tüketici Koruması ile Bağlantı
6502 sayılı TKHK kapsamına giren satışlarda (B2C) ayıba karşı sorumluluk hükümleri TKHK 8–13 çerçevesinde değerlendirilir; bu hükümler TBK'dan daha güçlü koruma sağlar:
- Süre: 2 yıl (TBK'da daha kısa olabilir),
- İspat yükü: İlk 6 ay teslim anında ayıp olduğu karine (TKHK 10),
- Tazminat hakkı eksiksiz.
Süreler — kritik konu
Açık ayıp için
TBK 223: Alıcı malı teslim aldıktan sonra derhal muayene etmeli; ayıbı derhal bildirmelidir.
"Derhal" yorumu: Olayın özelliklerine göre değişir. Ticari satışta birkaç gün, kişisel kullanımda birkaç hafta tipiktir.
Gizli ayıp için
TBK 223: Gizli ayıp ortaya çıktığında derhal bildirim gerekir.
Mutlak süre
TBK 231: Satıcının ayıba karşı sorumluluğu, malın teslimi tarihinden itibaren 2 yıl sonra düşer (özel hüküm yoksa).
İstisnalar:
- Hayvan satışında: 9 gün (TBK 231/2),
- Taşınmaz satışında: 5 yıl (TBK 244),
- TKHK kapsamında: 2 yıl + tüketici koruması.
Bildirim şekli
Ayıp bildirimi:
- Yazılı olması önerilir (ispat için),
- E-posta, SMS, mektup yeterli,
- Noter ihtarı en güçlü.
Bildirimde:
- Ayıbın niteliği,
- Hangi seçimlik hakkın kullanılacağı,
- Bekleme süresi (varsa),
- Yanıt için süre.
Garanti sözleşmesi vs yasal sorumluluk
Satıcılar genelde ek garanti sözleşmesi sunar (örneğin "1 yıl garanti"). Bu sözleşmesel garanti yasal sorumluluğu ortadan kaldırmaz; ek koruma sağlar.
Yasal sorumluluk:
- TBK / TKHK kapsamında 2 yıl.
Sözleşmesel garanti:
- 1, 2, 3 yıl gibi süreler,
- Belli onarım, parça değişim taahhüdü,
- Kapsam dışı haller (suiistimal, doğal aşınma).
İki sistem paralel işler.
Tazminat hakkı — ek olarak
Alıcı seçimlik haklarına ek olarak TBK 230 çerçevesinde tazminat isteyebilir:
- Ayıp nedeniyle uğradığı zararlar,
- Onarım maliyeti dışı kayıplar,
- Kullanılamaması nedeniyle gelir kaybı.
Bu tazminat sözleşmenin ifa edilmemesi kuralına göre değerlendirilir; kusurlu satıcı için doğar (TBK 230/1).
Sık yapılan 5 hata
1. Ayıp bildirimini geciktirmek — derhal bildirim şartı; gecikme alıcının haklarını düşürür.
2. Sözleşmeden dönme talebini iyi düşünmemek — eğer mal alıcı için hâlâ değerli ise indirim daha mantıklı.
3. Satıcının sözleşmesel garantisinin yasal sorumluluğu sınırladığını sanmak — yasal sorumluluk emredicidir; sözleşmesel garanti ek koruma sağlar.
4. Tazminat talebini atlamak — seçimlik hak ile birlikte ek tazminat talep edilmelidir.
5. Tüketici Hakem Heyeti'ne başvurmadan dava açmak — 8.000 TL altı tüketici uyuşmazlıkları için hakem heyeti zorunlu.
Pratik dilekçe yapısı
Ayıba karşı sorumluluk dilekçesinde:
- 1Satım sözleşmesi (ek olarak),
- 2Malın özelliği ve satıcı vaadi,
- 3Ortaya çıkan ayıbın açıklaması,
- 4Bildirim tarihi (ihtar veya yazılı bildirim ek),
- 5Seçimlik hakkın belirtilmesi (dönme/indirim/onarım/değişim),
- 6Tazminat talebi (varsa),
- 7Yasal faiz talebi.
İspat: Sözleşme, ayıp delili (fotoğraf, bilirkişi raporu), bildirim alındısı, bekleme süresi belgesi.
Kapanış
Garanti sorumluluğu, alıcının "ödediğim parayla aldım, ama beklenen niteliği taşımıyor" şikayetini hukuki dile çevirir. Avukatın görevi seçimlik hakkı doğru belirlemek, bildirim sürelerini takip etmek ve TBK ile TKHK arasındaki en avantajlı düzenlemeyi seçmektir. Hukuk Asistanı tüketici hukuku modülü ayıp bildirim şablonu, seçimlik hak karşılaştırma tablosu ve hakem heyeti / mahkeme yolu kararı için karar ağacı sunar.
Borçlar Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?
Hukuk Asistanı'nı Dene →Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.
Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?
Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.