Endüstriyel Tasarım Tescili: SMK ve Görünüm Koruması

Endüstriyel tasarım nedir?

SMK m.55: Endüstriyel tasarım; "bir ürünün tümünün ya da bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin, özellikle çizgiler, şekiller, biçimler, renkler, dokular, malzemeler ve esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür."

Yani tasarım; bir ürünün görünümünü, nasıl göründüğünü korur. Nasıl çalıştığını veya üretildiğini değil. Bu yönüyle patentten ayrılır.

Tescillenebilir tasarımın koşulları

1. Yenilik

Tasarım, aynı veya farklı ürünlere uygulanmış hiçbir tasarımla özdeş olmamalıdır. Küçük ayrıntıların farklılaşması özdeşliği kaldırır.

2. Ayırt edicilik

Tasarım, bilgilenmiş kullanıcıda, kamuya açıklanmış tasarımların bütünü üzerinde farklı bir genel izlenim uyandırmalıdır.

Tasarım başvurusu

Türk Patent'e başvuru:

• Tasarımın görsel sunumu (fotoğraf veya teknik çizim),
• Ürün sınıfının Locarno sınıflandırmasına göre belirlenmesi,
• Ücret ödemesi.

Başvurudan itibaren yayım ve itiraz süreci tamamlanınca tescil verilir. Koruma süresi: 5 yıl (4 kez uzatma = toplam 25 yıl).

Tescilsiz tasarım koruması

Tasarım, kamuya açıklandığı andan itibaren tescil olmaksızın 3 yıl süreyle korunur. Ancak tescilsiz koruma yalnızca birebir kopyalama (kasıtlı taklit) karşısında geçerlidir; bağımsız yaratımı kapsamamaz.

Tescil; hem daha uzun koruma hem daha güçlü ihlal rejimi sağlar.

Tasarım ihlali

İzinsiz tasarım kullanımı ihlaldir. Tasarım sahibi:

• Men davası: İhlali durdurma,
• Tazminat: Fiilî zarar + makul lisans bedeli,
• İmha: İhlalci ürünlerin imhası.

İhlal tespitinde bilgilenmiş kullanıcı standardı esas alınır; makul şüphe değil açık benzerlik aranır.

Tasarım ile marka ve telif hakkının karşılaştırması

Pratik vakalar

Vaka 1: Mobilya tasarımı kopyası

A firması, özgün tasarım koltuğunu Türk Patent'e tescil ettirdi. B firması aynı görünümde koltuk üretmeye başladı.

• Tasarım ihlali tespiti için dava açıldı,
• Bilirkişi genel izlenimin aynı olduğunu tespit etti,
• Men kararı verildi; B'nin üretimi durduruldu; tazminata hükmedildi.

Vaka 2: Tescilsiz tasarımın takliti

Bağımsız bir tasarımcının piyasaya çıkardığı tescilsiz çantası 6 ay içinde birebir kopyalanarak satışa çıktı.

• Tescilsiz tasarım, kamuya açıklamadan 3 yıl koruma altında,
• Birebir kopya kasıtlı taklit; tescilsiz koruma kapsamında dava açıldı,
• Mahkeme kasıtlı taklidi kabul etti; satış durduruldu.

Sık yapılan 5 hata

1. Tescilsiz korumayı yeterli saymak — 3 yıl ve yalnızca birebir taklit kapsamı dar; uzun vadeli korumanın tek yolu tescildir.

2. Yenilik süresini kaçırmak — tasarım kamuya açıklandıktan sonra 12 ay içinde başvurulmazsa yenilik koşulu tartışmalı hâle gelir.

3. Tasarım ile patent arasındaki farkı karıştırmak — çalışma prensibini korumak için patent; görünümü korumak için tasarım gereklidir.

4. Locarno sınıflandırmasını yanlış yapmak — başvuruda hatalı ürün sınıfı seçimi, korumanın kapsamını daraltabilir.

5. Yenileme ücretini atlamak — 5 yıllık süre dolunca yenileme ücretinin ödenmesi şart; unutulursa tasarım düşer.

Kapanış

Endüstriyel tasarım tescili, ürün görünümünü taklitten korumanın en güçlü ve maliyet-etkin aracıdır. Özellikle tüketici ürünleri, mobilya, tekstil ve ambalaj sektörlerinde rekabet avantajı yaratan görünümler mutlaka tescil yoluyla güvence altına alınmalıdır. Türk Patent'te başvuru sürecinin uzman yardımıyla yürütülmesi, korumanın kapsamını ve etkinliğini maksimize eder.

Ticaret Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.