Bedensel Zararın Tazmini: TBK 54-55 ve Hesap Yöntemleri

TBK 54 — bedensel zararın kalem kalem tanımı

Türk Borçlar Kanunu m.54: "Bedensel zararlar özellikle şunlardır: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar, ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar."

Bu hüküm bedensel zararın dört temel kalemini sayar; ancak liste sınırlı sayım değildir. Pratikte ek kalemler de talep edilir.

Dört temel kalem

1. Tedavi giderleri

Hastane, doktor, ilaç, fizik tedavi, ameliyat, protez, refakatçi gideri, ulaşım — bunlar tedavi giderleri kapsamında. Detaylı analizi ayrı bir yazıda ele aldık.

2. Kazanç kaybı

İki türü vardır:

a) Geçici iş göremezlik kaybı: Tedavi süresince çalışamamadan doğan gelir kaybı.

• SGK ödediği geçici iş göremezlik ödeneği düşülür,
• Aradaki fark işveren / sorumludan istenir.

b) Sürekli iş göremezlik kaybı: Kalıcı sakatlık durumunda gelecek gelir kaybı.

• Adli Tıp veya bilirkişi maluliyet oranı tespit eder,
• Yıllık gelir × maluliyet oranı × kalan iş yılı,
• İskonto ile bugünkü değere indirgeme.

3. Çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi

İki ayrım önemli:

• Yitirilme: Tamamen çalışamaz hale gelme (tam iş göremezlik),
• Azalma: Kısmen çalışabilir hale gelme (parça iş göremezlik).

Yitirme halinde tüm gelir kaybı; azalma halinde maluliyet oranıyla hesap.

4. Ekonomik geleceğin sarsılması

Bu en az anlaşılan kalem ama önemli. Mağdurun gelecekteki ekonomik gelişimi zarar gördüyse:

• Kariyer ilerlemesi engellendi,
• Yeni iş kuramayacak,
• Eğitim devam edemeyecek,
• Mesleki kazanım kayboldu.

Yargıtay 17. HD'nin yerleşik içtihadı: "Ekonomik geleceğin sarsılması, mağdurun bedensel zarar nedeniyle tarihsel kazanç eğrisinde sapmaya uğraması olarak değerlendirilir."

Bu kalem özellikle genç mağdurlar için anlamlıdır.

Hesap formülü — ana model

Sürekli iş göremezlik tazminatı için:

Yıllık net gelir × Maluliyet oranı × Kalan iş yılı × İskonto faktörü

Detaylı:

Yıllık net gelir

• Mağdurun brüt geliri, vergi ve SGK kesintileri düşülerek net gelire çevrilir,
• Kayıt dışı gelir varsa tanık + emsal,
• Gelir devam eden eğilimi gözetilerek yıllık ortalama alınır.

Maluliyet oranı

Adli Tıp Kurumu raporuna göre:

• %0-10: Hafif maluliyet,
• %10-30: Orta maluliyet,
• %30-60: Ağır maluliyet,
• %60+: Çok ağır maluliyet (bakıma muhtaç).

Maluliyet oranı bedensel sakatlığa göre belirlenir; mağdurun mesleğine etkisi ayrıca değerlendirilir.

Kalan iş yılı

• Mağdurun yaşı,
• Emeklilik yaşı (kadın 58, erkek 60 — yasal),
• Pratik olarak 65 yaş hesabı yaygın,
• Bazı meslekler için farklı (akademisyen 70 yaş, vs.).

İskonto faktörü

Gelecek gelirler bugünkü değere indirgenir:

• Genel kabul: %5 yıllık iskonto,
• PMF (Progressive Matematik Formül) tablolarından hesaplanır,
• Bilirkişi otomatik uygular.

Örnek hesap

35 yaşında, brüt 30.000 TL/ay alan işçi, %25 maluliyet:

• Yıllık brüt: 360.000 TL
• Yıllık net: ~280.000 TL
• Maluliyet: %25 → yıllık kayıp 70.000 TL
• Kalan iş yılı: 65 - 35 = 30 yıl
• İskonto faktörü (%5, 30 yıl): ~15.4
• Toplam tazminat: 70.000 × 15.4 = 1.078.000 TL

Bu rakam aktüer bilirkişi raporu ile somutlaştırılır.

Manevi tazminat — TBK 56

Bedensel zarar manevi tazminat da doğurur. Üç sütun gerekçesi:

• Olay ağırlığı,
• Tarafların durumu,
• Kusur yoğunluğu.

Yargıtay 4. HD son yıllardaki kararlarında bedensel zarar manevi tazminatları:

• Hafif yaralanma: 30.000 - 80.000 TL,
• Ağır yaralanma: 100.000 - 300.000 TL,
• Sürekli sakatlık: 200.000 - 800.000 TL,
• Tam felç / amputasyon: 500.000 - 1.500.000 TL.

SGK mahsuplaşması

SGK tarafından mağdura ödenen:

• Geçici iş göremezlik ödeneği,
• Sürekli iş göremezlik aylığı,
• Tedavi giderlerinin SGK kısmı,

tazminattan mahsup edilir. Çift ödeme önlenir.

Mahsuplaşma:

• Geçmiş ödemeler tazminat tutarından düşülür,
• Gelecek aylıklar iskontolu olarak değerlendirilir,
• Bilirkişi PMF tablosu kullanır.

Bakıcı gideri — ek kalem

Mağdur kendi başına yaşayamaz hale geldiyse:

• Profesyonel bakıcı maliyeti,
• Veya aile bireyinin bakım emeği parasal karşılığı,
• Yaşam beklentisi süresince hesaplanır.

Bu kalem TBK 54'te açık değil ama Yargıtay yerleşik kabulü ile bedensel zarar kapsamına dahil edilir.

Cenaze ve mezar gideri — TBK 53/1

Mağdur ölmüşse:

• Cenaze masrafları (tabut, defin, taziye),
• Mezar gideri,
• Vefat ilanı masrafları.

Bu kalemler somut faturalarla belgelenir.

Yakınların manevi tazminatı — TBK 56

Mağdurun ölümü halinde yakınlar (eş, çocuk, anne-baba, kardeş) manevi tazminat isteyebilir:

• Acı çekme,
• Yakını kaybetme duygusu,
• Sosyal ortamda kayıp.

Yargıtay yakınların manevi tazminat tutarları:

• Eş için: 200.000 - 500.000 TL,
• Çocuk başına: 200.000 - 400.000 TL,
• Anne-baba için: 150.000 - 300.000 TL,
• Kardeş için: 80.000 - 150.000 TL.

Bu rakamlar 2026 itibarıyla emsal kararlardan; somut davalarda hâkim takdirinde değişebilir.

Sigorta tazminatı — özel mahsuplaşma

Mağdurun veya sorumluların sigorta poliçeleri varsa tazminat hesabı:

• Zorunlu mali sorumluluk sigortası limit dahilinde ödeme yapar,
• İhtiyari sigorta poliçeleri ek koruma,
• Limitleri aşan kısım sorumlu kişiden talep edilir.

Sigorta limitleri:

• Trafik kazası bedensel zarar: 500.000 TL üzeri (2026 rakamı, güncellenir),
• İş kazası sigortası: poliçeye göre.

Faiz uygulaması

• Maddi tazminat: Olay tarihinden işleyen yasal faiz (TBK 117).
• Manevi tazminat: Karar tarihinden faiz (geleneksel) — modern eğilim olay tarihinden işletme.

5-10 yıllık davalarda faiz ana alacağı kat be kat aşabilir.

Sık yapılan 6 hata

1. Sadece "sürekli iş göremezlik" kalemini talep etme — geçici iş göremezlik, ekonomik gelecek, bakıcı gideri ayrı kalemler.

2. Brüt yerine net gelir hesabı — TBK 54 net gelir kabul eder; tazminat net üzerinden hesaplanır.

3. SGK mahsuplaşmasını atlamak — bilirkişi mahsuplaştırır; dilekçede unutulursa eksik talep.

4. Maluliyet oranına itiraz etmemek — Adli Tıp raporu kesin değildir; itiraz hakkı saklı.

5. Yakınların manevi tazminatını atlamak — ölümlü vakalarda yakınlar ayrı talepte bulunabilir.

6. Faiz başlangıç tarihini yanlış vermek — olay tarihi mi, karar tarihi mi tartışmalı; modern eğilim olay tarihi.

Pratik dilekçe yapısı

Bedensel zarar tazminat dilekçesinde:

` Talep:

1. 1Geçici iş göremezlik tazminatı: ___ TL
2. 2Sürekli iş göremezlik tazminatı: ___ TL
3. 3Bakıcı gideri (geçmiş ve gelecek): ___ TL
4. 4Tedavi giderleri (geçmiş): ___ TL
5. 5Tedavi giderleri (gelecek, bilirkişi belirleyecek): ___ TL
6. 6Manevi tazminat: ___ TL
7. 7Cenaze ve mezar giderleri (ölümlü vakada): ___ TL
8. 8Yakınların destekten yoksun kalma tazminatı: ___ TL
9. 9Yakınların manevi tazminatı: ___ TL
10. 10Olay tarihinden işleyen yasal faiz,
11. 11Yargılama gideri ve avukatlık ücreti.

`

Kapanış

Bedensel zarar tazminatı, kalem sayısı en yüksek dava türlerinden biridir. Her unutulan kalem mağdurun ekonomik geleceğinin gerçek karşılığı olmaktan uzaklaşır. Avukatın görevi tüm kalemleri ayrı ayrı talep etmek, bilirkişi raporlarına titizlikle itiraz etmek ve faiz hesabıyla gerçek tazminatı elde etmektir. Hukuk Asistanı tazminat modülü TBK 54-56 kalem kontrol listesi, PMF tablosu hesabı ve bilirkişi raporuna karşı argüman setleri sunar.

Tazminat Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.