Ayıplı Mal ve Hizmet: 6502 Sayılı TKHK Kapsamında Haklar
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında ayıplı malda tüketicinin 4 seçimlik hakkı, ispat yükü, bildirim süresi ve pratik uygulama.
Ayıplı mal nedir?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) m.8: "Teslim tarihinde, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan mal ayıplıdır."
Ayıp türleri:
- Açık ayıp: Olağan incelemeyle fark edilebilen,
- Gizli ayıp: Sonradan ortaya çıkan, teslimde görülemeyen.
Tüketicinin 4 seçimlik hakkı — TKHK m.11
Ayıplı malda tüketicinin kullanabileceği haklar:
| Hak | İçerik |
|---|---|
| Ücretsiz onarım | Malın ayıpsız hale getirilmesini isteme |
| Bedelsiz değişim | Aynı malın ayıpsız örneğiyle değiştirilmesini isteme |
| İade (sözleşmeden dönme) | Bedel geri ödenerek mal iade edilir |
| Bedel indirimi | Ayıba karşılık fiyat düşürülmesini isteme |
Satıcı, tüketicinin tercih ettiği seçimlik hakkı uygulamak zorundadır. Satıcının "onarım teklif ediyoruz" demesiyle tüketicinin değişim veya iade hakkı ortadan kalkmaz.
İstisnai durum
Onarım veya değişim orantısız güçlük yaratıyorsa satıcı diğer seçenekleri önerebilir; ancak tüketicinin kabulü gerekir.
Ayıbın bildirimi (ihbar) süresi
- Tüketici malı teslim aldıktan sonra ayıbı makul sürede satıcıya bildirmelidir,
- Açık ayıp için 30 gün içinde bildirim şartı geçerlidir (bazı yorumlara göre),
- Gizli ayıp için ayıbın öğrenilmesinden itibaren makul süre.
Zamanaşımı süresi
Ayıplı maldan doğan talepler:
- Taşınır mallar: Teslimden itibaren 2 yıl,
- Taşınmaz mallar: Teslimden itibaren 5 yıl,
- Gizli ayıp: Öğrenmeden itibaren, ancak en fazla 10 yıl.
İspat yükü avantajı
TKHK m.10/3: "Teslim tarihinden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıplar, teslim anında var olduğu kabul edilir."
Bu karine tüketici lehinedir; satıcı 6 ay içinde ayıplar ortaya çıkarsa "sonradan oluştu" demek zorundadır ve bunu ispat etmek kendisine düşer.
Garanti belgesi ve garanti süresi
Üretici ve ithalatçılar, malın garanti belgesini ve asgari garanti süresini kanun gereği sunmak zorundadır. Garanti süresi içinde ayıp çıkarsa ücretsiz onarım zorunludur; onarım 30 işgünü içinde tamamlanmazsa tüketici diğer haklarını kullanabilir.
Ayıplı hizmet — TKHK m.13
Hizmetler için de ayıp kuralı geçerlidir:
- Hizmet sağlayıcı, kararlaştırılan hizmeti gereği gibi ifa etmemişse,
- Tüketici: ücretsiz yeniden görme, bedel indirimi veya sözleşmeden dönme haklarını kullanır.
Servis hizmetleri, tamir, kurulum, eğitim hizmetleri bu kapsama girer.
Pratik vakalar
Vaka 1: Telefon ayıbı
A, 3 ay önce aldığı akıllı telefonun ekranında piksel hatası fark etti.
- 6 ay içinde ortaya çıktı → teslim anında var kabul edildi,
- A değişim hakkını kullandı,
- Satıcı aynı modeli yenisiyle değiştirdi.
Vaka 2: Onarım döngüsü
B'nin buzdolabı 3 kez aynı arıza için tamire gönderildi ama sorun çözülmedi.
- TKHK m.11: Aynı arıza 3 kez tekrarlanırsa veya garanti süresi içinde toplam 30 iş günü kullanılamamışsa değişim veya iade hakkı doğar,
- B iade talep etti; satıcı bedeli iade etti.
Vaka 3: Kötü boyama hizmeti
C, evini boyattı; boyama 2 ay sonra ciddi şekilde kabarmaya başladı.
- Hizmet ayıbı; C ücretsiz yeniden boyama istedi,
- Hizmet sağlayıcı reddetti; C tüketici hakem heyetine başvurdu ve bedel iadesine hükmetti.
Sık yapılan 5 hata
1. Satıcının "sadece onarım yaparız" dayatmasını kabul etmek — tüketici değişim veya iade seçebilir; satıcının seçim hakkı yoktur.
2. 6 aylık ispat kolaylığını bilmemek — 6 ay içinde ayıp çıkarsa ispat yükü satıcıya geçer; bu avantajı kullanmadan dava açmak gereksiz güçlük yaratır.
3. Garanti belgesi olmayan malda hak olmadığını düşünmek — garanti belgesi olmasa da kanundan doğan 2 yıllık süre var; garanti bunu genişletir, hak kazandırmaz.
4. Hakem heyeti yerine doğrudan mahkemeye gitmek — küçük tutarlarda tüketici hakem heyeti ücretsiz ve hızlı; mahkeme gereksiz zaman alır.
5. İkinci el alımlarda ayıptan tamamen vazgeçildiğini sanmak — sözleşmede "ayıpsız teslim alındı" yazılı olsa bile satıcının bilerek gizlediği ayıptan sorumluluktan kaçılamaz.
Kapanış
Ayıplı mal ve hizmet, tüketici hukukunun en sık başvurulan alanıdır. Tüketicinin dört seçimlik hakkı ve 6 aylık ispat kolaylığı güçlü bir koruma sağlar. Satıcının direnç göstermesi hâlinde tüketici hakem heyeti, hızlı ve ücretsiz bir çözüm yolu sunar; avukat desteği olmadan da kullanılabilir.
Tüketici Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?
Hukuk Asistanı'nı Dene →Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.
Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?
Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.