Alacaklının Temerrüdü: TBK 106 ve Borçlunun Kurtuluş Yolları

TBK 106 — alacaklı temerrüdünün tanımı

Türk Borçlar Kanunu m.106: "Alacaklı, kendisine sunulan gereği gibi ifayı haklı bir sebep olmaksızın reddederse veya borcun ifası için kendi yapması gereken işleri yapmazsa, alacaklı temerrüdüne düşer."

Bu durum borçlu temerrüdünün simetrik halidir: borçlu temerrüdünde alacaklı korunur; alacaklı temerrüdünde borçlu korunur.

Alacaklı temerrüdünün koşulları

1. Borçlunun gereği gibi ifa sunması

Borçlu:

• Borç konusunu eksiksiz sunmalı,
• Doğru zamanda sunmalı (vade),
• Doğru yerde sunmalı (ifa yeri — TBK 89),
• Tüm yan edimleri dahil etmeli.

Eksik veya kusurlu sunum reddedilirse alacaklı temerrüdü oluşmaz.

2. Alacaklının haklı sebep olmadan reddi

Alacaklı:

• İfayı kabul etmemeli,
• Reddin haklı sebebi bulunmamalı.

Haklı sebepler:

• Borçlu eksik ifa sunuyor,
• Yan edim eksik,
• Yanlış zaman/yer.

Alacaklı bu sebeplere dayanmadan reddederse temerrüde düşer.

3. Alacaklı yapması gerekenleri yapmamak

Bazı borç ilişkilerinde alacaklının da işbirliği yükümlülüğü vardır:

• Tesisat malzemesi teslimi: Alacaklı evi açmalı,
• Hizmet sunumu: Alacaklı erişim sağlamalı,
• Mal alımı: Alacaklı ödemeyi yapmalı.

Bu işbirliği yapılmazsa alacaklı temerrüdü doğar.

Alacaklı temerrüdünün sonuçları

A) Risk geçer (TBK 106/2)

Borç konusunun zarar görme riski alacaklıya geçer:

• Borçlu kasıt veya ağır ihmal olmadıkça sorumlu değil,
• Doğal kayıplar (zaman, ulaşım), aşağı düzey kusur alacaklıdadır.

Pratik: Borçlu malı teslim etmek için sundu, alacaklı haklı sebep olmadan reddetti. Mal depoda hasar gördü. Borçlu kusursuzsa alacaklı zararını üstlenir.

B) Borçlunun sorumluluğu azalır

Borçlu artık sadece kasıtlı veya ağır ihmal halinde sorumlu olur. Hafif ihmal düzeyinde sorumluluk kalkar.

C) Ek masraflar alacaklıya yüklenir — TBK 110

Borçlunun:

• Depolama maliyeti,
• Bakım masrafı,
• Ek ulaşım,
• İdari giderler,

ifayı reddeden alacaklıdan istenebilir.

D) Faiz işlemez

Para borçlu ifayı sundu, alacaklı reddetti — borçlu artık faiz ödemekle yükümlü değildir; çünkü temerrüt durumu alacaklıya geçmiştir.

Borçlunun kurtuluş yolları — tevdi (TBK 107)

TBK 107: "Borçlu, alacaklı temerrüdü halinde, edimi mahkemeye tevdi ederek borçtan kurtulur."

Tevdi, borçlunun edimi:

• Mahkeme tarafından gösterilen emniyetli yere bırakması,
• Borç sona erer,
• Alacaklı tevdi yerinden almakla yükümlü.

Tevdi yerleri

• Para borcu: Banka teminat hesabı (mahkeme tarafından tayin edilen),
• Mal borcu: Yetkili saklama yeri (depo, gümrük antreposu),
• Belge borcu: Noter veya mahkeme.

Tevdi süreci

1. 1Borçlu mahkemeye dilekçe ile başvurur,
2. 2Mahkeme tevdi yerini gösterir,
3. 3Borçlu edimi tevdi eder,
4. 4Alacaklıya bildirim yapılır,
5. 5Borç sona erer.

Pratik etki: Alacaklı gelmezse mal/para tevdi yerinde kalır; alacaklı sonradan alabilir, ama borçlunun yükümlülüğü tamamen ortadan kalkmıştır.

Satış yoluyla kurtulma — TBK 108

Tevdiye uygun olmayan veya bozulabilir mallar için borçlu:

• Mahkemeden izin alarak malı açık artırma ile satar,
• Bedeli tevdi eder,
• Borç sona erer.

Bu yol özellikle:

• Tarım ürünleri,
• Tezgah malı,
• Bozulabilir gıda,
• Sezonluk mallar

için pratiktir.

Pratik vakalar

Vaka 1: Mal tesliminin reddi

A, B'ye 5 ton ürün teslim etme borcu altında. Tüm koşullar uygun, A malı kamyonla götürdü. B, "şimdi vakit yok, başka gün gel" diyerek reddetti.

• Alacaklı temerrüdü oluştu (haklı sebep yok),
• A malı bekletmenin maliyetini B'den talep edebilir,
• A, malı tevdi edebilir (depo) veya başka müşteriye satışa götürebilir,
• A bu süreçte ek tedbirler için maliyet yansıtır.

Vaka 2: Para borcunun reddi

C, D'ye 100.000 TL borcu var. Vade gün geldi, C bankaya para yatırmak istedi. D banka hesap bilgilerini vermedi, ödemeyi reddediyor.

• Alacaklı temerrüdü oluştu,
• C parayı mahkemeye tevdi ederek borçtan kurtulur,
• C'nin faiz yükümlülüğü kalkar,
• D parayı tevdi yerinden almakla yükümlü.

Vaka 3: Hizmet sunumu reddi

E, F'ye yazılım kurma hizmeti yapacak. F, sunucuya erişim vermedi, randevu reddetti.

• Alacaklı temerrüdü (işbirliği yok),
• E uygun süre verir, F yine işbirliği yapmazsa,
• E hizmeti fiilen sunamaz ama yine de bedele hak kazanır (TBK 408 — vekâlette benzer).

Pratik öneriler — borçlu olarak alacaklı temerrüdüne karşı hazırlık

1. İfayı belgeleme

İfayı sunduğunu belgele:

• Posta kargosu (red ile dönen),
• Tanık huzurunda sunma,
• Yazılı bildirim ("şu tarihte malı X yerinde teslim almanız için bekledim"),
• Mahkeme tutanağı.

2. İhtarname

Alacaklıya uygun süre vererek ihtar çek:

• "Bu süre içinde ifayı kabul etmenizi, aksi halde tevdi yoluna başvuracağımı ihtar ederim".

3. Tevdi başvurusu

Süre dolduğunda mahkemeye tevdi başvurusu yap. Borç sona erer.

Faiz ve tazminat

Alacaklı temerrüdünde:

• Borçlu faiz ödemiyor,
• Borçlu, alacaklının haklı sebebi olmadan reddi nedeniyle uğradığı tazminatı ister:

- Depolama, - Ek ulaşım, - Bakım masrafı, - Geç tahsil maliyeti.

Sık yapılan 5 hata

1. Alacaklı temerrüdü iddia etmeden ifaya çalışmaya devam etmek — temerrüt iddiası ileri sürülmedikçe risk borçluda kalır.

2. Tevdi başvurusu yapmadan kendiliğinden satmaya çalışma — TBK 108 mahkeme izniyle satışı düzenler; izinsiz satış sonradan tartışmalı.

3. İhtar çekmeden tevdi yapmaya çalışmak — alacaklıya uygun süre verilmeli; aksi halde tevdi reddedilebilir.

4. Borçtan kurtulmak için sadece reddi belgelemek — red belgelendi ama tevdi yapılmadı; borçlu hâlâ borçludur.

5. Borçlu temerrüdü ile alacaklı temerrüdünü karıştırma — bu iki temerrüt simetrik ama farklı sonuçlu; doğru tarafta argüman yapılmalı.

Pratik dilekçe yapısı

Tevdi başvurusu dilekçesi:

1. 1Borç ilişkisinin niteliği,
2. 2İfayı sunma somut anlatım (tarih, yer, koşullar),
3. 3Alacaklının haklı sebep olmadan reddi (tanık, belge),
4. 4İhtar (varsa),
5. 5TBK 107 çerçevesinde tevdi yeri talebi,
6. 6Alacaklıya bildirim talebi.

Kapanış

Alacaklı temerrüdü, borç ilişkisinin simetrik koruma prensibinin yansımasıdır: alacaklı kötü niyetli davranamaz, borçluya sonsuz beklemek de düşmez. Tevdi mekanizması borçlunun borçtan tamamen kurtulması için tasarlanmıştır. Avukatın görevi, alacaklı reddini belgelemek, ihtar süreciyle haklı pozisyonu kurmak ve tevdi başvurusuyla müvekkili koruma altına almaktır. Hukuk Asistanı borç davaları modülü alacaklı temerrüdü ihtar şablonu, tevdi başvurusu dilekçesi ve ifa belgeleme tutanağı sunar.

Borçlar Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.