Alacağın Temliki: TBK 183 ve Alacağın Devri Süreci

TBK 183 — alacağın temliki nedir?

Türk Borçlar Kanunu m.183: "Alacaklı, alacağını borçlunun rızası aranmaksızın bir başka kişiye devredebilir; sözleşmeden, kanundan veya işin niteliğinden doğan engeller saklıdır."

Alacağın temliki (cessio), alacaklı tarafın elindeki alacağı başka bir kişiye devretmesidir. Borçlunun rızası aranmaz; üçlü bir ilişki doğar:

• Eski alacaklı (cedent): Alacağı devreden,
• Yeni alacaklı (cessionarius): Alacağı alan,
• Borçlu: İlk borç ilişkisinin tarafı.

Devir sonrası: Borçlu artık yeni alacaklıya ödemekle yükümlüdür.

Pratik kullanım alanları

Alacak temliki ticari hayatın yaygın aracıdır:

A) Faktoring

Şirket, müşterilerinden olan alacağını factor şirketine devreder, peşin nakit alır. Factor sonradan alacağı borçludan tahsil eder.

B) Borç tahsil sözleşmeleri

Tahsil edilemeyen alacaklar bir tahsil firmasına devredilir; firma tahsil eder, kâr paylaşılır.

C) Şirket satışı / birleşme

Şirket satılırken alacaklar yeni şirkete temlik edilir.

D) Aile içi ekonomik düzenleme

Mirasçılar arasında alacak hakkı paylaştırılırken kullanılabilir.

Şekil şartları — TBK 184

Alacağın temliki için:

• Yazılı sözleşme zorunludur (TBK 184),
• Sözlü temlik geçersizdir,
• Adi yazılı yeterlidir; noter onayı zorunlu değil.

Sözleşmede:

• Devredilen alacağın açık tanımı (borçlu, dayanak belge, miktar),
• Devir bedeli (varsa),
• Devir tarihi,
• Yeni alacaklının kimlik bilgileri.

Borçluya bildirim — TBK 186

Temlik borçluya bildirilene kadar:

• Borçlu eski alacaklıya ödeme yaparsa borcundan kurtulur,
• Yeni alacaklı borçluya itiraz edemez.

Bildirim sonrası:

• Borçlu artık sadece yeni alacaklıya ödeyebilir,
• Eski alacaklıya yapılan ödeme borçtan kurtulma sağlamaz.

Bildirim yöntemi

Bildirim:

• Yazılı olması önerilir (ispat için),
• E-posta, mektup, noter ihtarı,
• Eski alacaklı veya yeni alacaklı tarafından yapılabilir.

İspat sorunu yaşanmaması için noterden ihtarname çekilmesi avantajlıdır.

Bildirim olmazsa

Borçlu iyiniyetli olarak eski alacaklıya öderse:

• Borç sona erer,
• Yeni alacaklının tahsil hakkı eski alacaklıya karşı oluşur (yetkisiz tahsil iddiası).

Borçlunun savunmaları — TBK 188

Borçlu, yeni alacaklıya karşı eski alacaklıya karşı sahip olduğu tüm savunmaları ileri sürebilir:

• Borç ödenmiştir,
• Borç doğmamıştır,
• Sözleşme geçersizdir,
• Karşı talep var (takas),
• Zaman aşımı.

Borçlunun durumu temlik nedeniyle ağırlaşmaz; eski alacaklıya karşı sahip olduğu pozisyonu yeni alacaklıya karşı korur.

Birden fazla temlik — sıra kuralı

Aynı alacak iki kez temlik edilirse (alacaklı kötüniyetli):

• Borçluya ilk bildirim yapılan temlik geçerli sayılır,
• Diğer temlik geçersiz; alacaklı kötüniyetli olduğu için tazminat sorumlusu.

Yargıtay 11. HD'nin yerleşik içtihadı: "İki temlik arasında öncelik, borçluya bildirim tarihi ile belirlenir; sözleşme tarihi değil."

Alacağa bağlı haklar — TBK 189

Temlik edilen alacakla birlikte:

• Faiz ve gecikme tazminatı,
• Cezai şart,
• Kefalet (ayrı kabul edilirse),
• İpotek ve rehin (tapuya bildirim ile)

de yeni alacaklıya geçer. Bu, yeni alacaklının pozisyonunu güçlendirir.

Hangi alacaklar temlik edilemez?

TBK 183 son cümle: "Sözleşmeden, kanundan veya işin niteliğinden doğan engeller saklıdır."

Temlik edilemeyen alacaklar:

• Kişisel hizmet alacakları (örn. avukatlık ücreti — kişiye bağlı),
• Nafaka alacakları (TMK çerçevesinde),
• İşçi ücretleri (1/4 üzerinde — İİK 83 sınırı),
• Sözleşmede temlik yasağı (TBK 183/2 — ancak ticari ilişkide bu yasak dar yorumlanır).

Faktoring — özel pratik

Faktoring sözleşmesi genelde rücu hakkıyla veya rücu hakkı olmaksızın yapılır:

Rücu hakkıyla

Borçlu ödemezse factor, alacağı eski alacaklıya iade eder. Eski alacaklı tahsil riskini taşır.

Rücu hakkı olmaksızın

Factor riskini de üstlenir; eski alacaklı parayı garantili alır.

İkinci tip daha pahalıdır ama tahsil riski olan alacaklarda tercih edilir.

Devir bedeli — pazarlık konusu

Alacak temlikinde alıcı (yeni alacaklı) genelde alacağın yüzdesini öder:

• Yüksek likiditeli alacak: %85–95,
• Orta riskli alacak: %50–70,
• Yüksek riskli alacak: %10–30.

Kâr marjı, alıcının tahsil riski ve maliyetinin karşılığıdır.

Müşterek temlik

Bir alacak iki veya daha fazla yeni alacaklıya pay olarak temlik edilebilir. Her birine kendi payı düşer; borçlu payını her birine ayrı öder veya bir kişiye toplu öder.

Sık yapılan 5 hata

1. Temliki yazılı yapmamak — sözlü temlik geçersizdir; sözleşme şart.

2. Borçluya bildirim yapmamak — bildirim olmadan eski alacaklıya yapılan ödeme borçtan kurtulma sağlar; yeni alacaklı tahsil yapamaz.

3. Alacağa bağlı hakları unutmak — kefalet, ipotek, faiz hakları temlik kapsamına girer; sözleşmede açıkça belirtilmesi pratiktir.

4. Borçlunun savunmalarını ihmal etmek — yeni alacaklı, borçlunun eski alacaklıya karşı sahip olduğu savunmalara karşı savunmasızdır; pozisyon dikkatli analiz edilmeli.

5. Devir bedelini ödedikten sonra alacağın geçersizliğini fark etme — devir öncesi alacak gerçekten var mı, takip edilebilir mi kontrol edilmeli.

Pratik dilekçe yapısı

Temlik sonrası tahsil davasında:

1. 1Asıl borç sözleşmesi (ek olarak),
2. 2Temlik sözleşmesi (ek),
3. 3Borçluya bildirim alındısı (noter ihtarı veya APS),
4. 4Borç miktarı ve faiz hesabı,
5. 5İcra takibi açma yetkisi (yeni alacaklı sıfatıyla),
6. 6Yargılama gideri.

Borçlu tarafında strateji

Temlik nedeniyle yeni alacaklıdan icra takibi gelen borçlu:

• Bildirim gerçek tarihini kontrol et,
• Eğer önce eski alacaklıya ödeme yaptıysa, borçtan kurtulma hakkı,
• Eski alacaklıya karşı sahip olduğu tüm savunmaları yeni alacaklıya karşı kullan,
• Temlik sözleşmesinin geçerliliğini incele.

Kapanış

Alacağın temliki, ticari hayatın akışkanlığını sağlayan önemli bir araçtır. Ancak şekil şartları, bildirim yükümlülüğü ve borçlunun savunma hakları doğru yönetilmediğinde çift tarafa zarar veren bir mekanizmaya dönüşebilir. Avukatın görevi, temlik sözleşmesini titizlikle hazırlamak; bildirim sürecini eksiksiz tamamlamak ve borçlunun savunma alanını ilk günden tahmin etmektir. Hukuk Asistanı borç davaları modülü temlik sözleşmesi şablonu, bildirim ihtarı ve alacaklı sıra kontrolü için araçlar sunar.

Borçlar Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.