Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur? TMK 194 Uygulama Rehberi

Aile konutu şerhinin amacı

TMK 194: "Eşlerden biri, diğer eşin rızası olmaksızın aile konutu üzerindeki haklarını sınırlayan tasarruflarda bulunamaz." Şerh, bu yasağı tapu siciline işleterek aleniyet kazandırır; iyiniyetli üçüncü kişiyi korumayı güçleştirir.

Pratik etki:

• Tapudan satış yaptırılmaz; satış yapılırsa diğer eşin iptal davası hakkı doğar.
• Bankalardan kredi karşılığı ipotek konulamaz.
• Kira sözleşmesi diğer eşin rızası olmadan yapılamaz.

Hangi konut "aile konutu" sayılır?

TMK 194 lafzı "eşlerin birlikte yaşadığı konut"u koruma altına alır. Pratik testler:

• Eşler fiilen burada birlikte yaşıyor olmalı (geçmişte yaşamış değil),
• Konut tek konut olmalı; tatil evi, yazlık, ek konut korunmaz,
• Tapuda eşlerden birinin üzerine kayıtlı olmalı,
• Konut kira ile oturuluyorsa şerh tapuya değil, kira sözleşmesine müdahale şeklinde uygulanır (TMK 194/3).

İkinci konut sahibi olan eş "asıl yaşam" iddiasıyla başka konutu da aile konutu sayabilir mi? Hayır — Yargıtay 8. HD yerleşik içtihadı sadece fiilen oturulan konutu kapsama alır.

Şerh koyma prosedürü

Adım 1: Talep dilekçesi

Eş, mahkemeye veya doğrudan tapu müdürlüğüne başvurabilir. Doğrudan tapu başvurusu için:

• Evlilik cüzdanı,
• Konuta ait tapu kaydı,
• Birlikte oturulduğunu kanıtlayan belge (faturalar, ikamet beyanı),
• Şerh talebi dilekçesi.

Tapu müdürlüğü inceleme yapar; reddederse aile mahkemesine başvurulur.

Adım 2: Mahkeme yolu

Tapu reddederse veya hızlı koruma gerekiyorsa aile mahkemesine ihtiyati tedbir yoluyla şerh talep edilir (HMK 389):

• Dilekçe + delil ekleri,
• 24 saat içinde karar — şerh için müzekkere tapuya yazılır,
• Şerh tapuya geçer.

Adım 3: Tapu sicil müdürlüğü

Tapu sicil müdürlüğü mahkeme müzekkeresi geldiğinde aile konutu şerhi kaydını işler. Bu kayıt sonradan tapudan kalkmaz; ancak şerh kaldırma kararı veya rıza ile kaldırılabilir.

Eşin rızası — biçim şartı

TMK 194/2: Diğer eşin rızası yazılı olmalıdır. Eş satış için yazılı muvafakat verirse satış geçerlidir; sözlü rıza yetmez. Pratik notlar:

• Tapu memuru rızanın imzasını canlı görmeli veya noter onaylı olmalı,
• Boşanma davası açılmış olsa dahi rıza alınması kuralı sürer (boşanma kesinleşmedikçe).

Şerh konulduğunda yapılan satış

Şerh tapuda olduğu halde satış yapılırsa:

• Mutlak butlan değildir — satış geçerli görünebilir.
• Diğer eş iptal davası açabilir (TMK 194/4).
• İyiniyetli üçüncü kişi şerh aleniyetinden ötürü iyiniyet iddia edemez.
• Kötüniyetli alıcı tapu kaydının iadesini teklif etmek zorundadır.

Yargıtay HGK 2019/657 kararında: "Aile konutu şerhi varsa alıcının iyiniyeti kabul edilemez; tapu kaydının iadesi gerekir."

Kira ile oturulan aile konutu

TMK 194/3: Kira sözleşmesinin tarafı olmayan eş, ev sahibine bildirim yapıp kira sözleşmesine taraf olarak girebilir. Pratik adımlar:

• Bildirim noterden ev sahibine yapılır,
• Ev sahibi karşı çıkamaz; sözleşme her iki eşi de bağlar,
• Boşanma sonrası eş kira sözleşmesini sürdürebilir (mahkeme aksi karar vermedikçe).

Boşanma sonrası şerhin kaldırılması

Boşanma kesinleştikten sonra şerh otomatik kalkmaz. Üç yol vardır:

1. 1Anlaşmalı boşanma protokolünde "şerhin kaldırılması" maddesi → karar kesinleşince tapu otomatik işler.
2. 2Çekişmeli boşanma sonrası → ayrı dilekçe ile mahkemeden şerh kaldırma istenir.
3. 3Karşılıklı muvafakat → her iki eş tapuya birlikte gidip kaldırır.

Şerh ne zaman reddedilir?

• Konut zaten satışa çıkarılmış ve tapu devrolunmuş ise → şerh konulamaz, iptal davası açılır.
• Konut aile konutu niteliğinde değilse (tatil evi, ofis, ortak ev olmayan ek konut) → red.
• Eşler ayrı yaşamış ve hiç birlikte oturmamışsa → red.

Yabancılık unsuru — yurt dışında konut

Türk vatandaşı eşin yurt dışında konutu varsa, Türk mahkemesi şerh kararı veremez (yabancı tapu sicili). Yurt dışı yetkili mahkeme yoluyla işlem yapılır; Türkiye'de tanıma-tenfiz prosedürü gerekir.

Sık yapılan 4 hata

1. Şerh isterken evlilik cüzdanı eksik — tapu müdürlüğü evlilik bağını arar; cüzdan veya nüfus kaydı şart.

2. Boşanma sonrası şerh kaldırma unutulduğu için tapu devri yapamamak — protokole şerh kaldırma maddesi yazılmazsa müvekkil sonradan ek dava açmak zorunda kalır.

3. İkinci konutu da aile konutu sayma çabası — fiilen yaşanan tek konut korumaya alınır; ikinci konut için talep reddedilir.

4. Şerhi tedbir kararıyla yarına bırakma — boşanma niyeti olan eş şerh konulmasını beklemeden konutu satabilir; talep ilk gün dosyaya girmelidir.

Kapanış

Aile konutu şerhi basit bir tapu kaydı, ama eşlerin uzun yıllar geçim güvencesini koruyan en pratik araçlardan biridir. Boşanma anına kadar ve boşanma sırasında konutun kaybedilmesini engeller. Hukuk Asistanı aile mahkemesi modülünde şerh dilekçesi şablonu, tapu müdürlüğüne başvuru evrak listesi ve mahkeme tedbiri talep formu hazır bulunur.

Aile Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.