Adam Çalıştıranın Sorumluluğu: TBK 66 ve Kusursuz Sorumluluk

TBK 66 — adam çalıştıranın sorumluluğu

Türk Borçlar Kanunu m.66: "Adam çalıştıran, çalıştırdığı kişinin kendisine verilen iş ile ilgili olarak işlediği haksız fiilden, kusurunun bulunmadığını ispat etmedikçe sorumludur."

Bu hüküm "kusursuz sorumluluk" türünün önemli bir örneğidir. Adam çalıştıran (işveren), çalışanının haksız fiilinden kendi kusuru olmasa bile sorumlu olur; ancak kurtulma kanıtı sunabilir.

Sorumluluğun unsurları

1. Adam çalıştıran-çalışan ilişkisi

Adam çalıştıran ile çalışan arasında bağımlılık ilişkisi olmalı:

• İş sözleşmesi (4857 sayılı Kanun kapsamı),
• Ticari mümessillik,
• Vekâlet ilişkisi (eğer bağımlılık varsa),
• Ortaklık (sınırlı durumlarda).

Bağımsız çalışan (serbest meslek mensubu, taşeron) için bu kural genelde uygulanmaz; onlar bağımsız sorumludur.

2. Çalışanın işle ilgili haksız fiili

Çalışanın eylem kendisine verilen iş kapsamında olmalı:

• Çalışma saatlerinde,
• İş yerinde veya görev yerinde,
• İş için verilen araçla,
• İşin gerektirdiği faaliyetlerde.

İş kapsamı dışındaki kişisel eylemler için adam çalıştıran sorumlu değildir.

3. Üçüncü kişinin zararı

Çalışanın haksız fiili sonucu üçüncü kişi zarar görmüş olmalı. Adam çalıştıranın kendisinin zarar görmesi farklı kategoride.

Kurtulma kanıtı — TBK 66/2

Adam çalıştıran sorumluluktan kurtulmak için kendisinin kusurunun bulunmadığını ispat edebilir:

A) Çalışan seçiminde özen

• Kalifiye personel seçimi,
• Eğitim ve sertifika kontrolü,
• Referans araştırması,
• Geçmiş kontrolü.

B) Çalışanı denetim

• Düzenli iş takibi,
• Performans değerlendirmesi,
• Hata önleyici sistemler.

C) Eğitim sağlama

• İş güvenliği eğitimi,
• Mesleki gelişim,
• Risk farkındalığı.

D) Uygun araç-gereç temini

• Çalışmanın güvenli yapılması için ekipman,
• Bakım ve kalibrasyon,
• Güvenlik standartları.

Adam çalıştıran bu dört unsuru birlikte ispatlayabilirse sorumluluktan kurtulur. Pratikte bunu kanıtlamak zordur.

Örgütsel kusur kavramı

Yargıtay 4. HD'nin son yıllardaki içtihadı, adam çalıştıranın örgütsel kusur kavramını kabul eder:

"İşletmenin organizasyon yapısı, üst yönetim politikası ve standart prosedürlerin yetersizliği, adam çalıştıranın örgütsel kusurunu doğurur. Bu kusur, çalışanın bireysel hatasına eklendiğinde sorumluluk perçinleşir."

Pratik etki: Sadece "biz çalışanı eğittik" yetmez; işletmenin sistemi de güvenli olmalı.

Pratik vakalar

Vaka 1: Şirket aracı kazası

A şirketinde çalışan B, iş için araçla giderken kaza yaptı. C yaralandı.

• TBK 66 — A şirketi B'nin işle ilgili eyleminden sorumlu,
• C, hem B'ye (kişisel) hem de A şirketine (kusursuz) tazminat davası açabilir,
• A şirketi: B'nin sürücü belgesi geçerli, eğitim aldı, araç bakımlı ise kurtulma kanıtı.

Vaka 2: Restoran çalışanı yaralanması

D restoranında garson E, müşteri F'in üzerine sıcak çorba döktü. F yandı.

• D restoranı TBK 66 ile sorumlu,
• F, D restoranından tazminat ister (büyük ihtimalle, D restoranı E'den daha likit),
• D, E'nin eğitildiğini, mutfağın güvenli olduğunu ispatlayarak kurtulma kanıtı sunabilir.

Vaka 3: Şirket yöneticisi tarafından yapılan hakaret

G şirketinin yöneticisi H, müşteri I'ya hakaret etti. I manevi tazminat istiyor.

• TBK 66 H'nin kişisel hakaretiydi,
• G şirketi sorumlu mu? İşle ilgili olduğu sürece evet,
• G şirketi: yöneticinin hakaret etmemesi için politikası varsa, eğitim verdiyse kurtulma kanıtı sunabilir.

Çalışanın kişisel sorumluluğu

Çalışanın kişisel sorumluluğu devam eder:

• TBK 49 çerçevesinde haksız fiil,
• Mağdur, çalışanı doğrudan dava edebilir,
• Adam çalıştıran ödediğinde çalışana rücu edebilir.

İç ilişkide adam çalıştıran ödedikten sonra çalışanın gelirinin makul kısmından kesinti yapabilir.

Müteselsil sorumluluk

Adam çalıştıran ve çalışan müteselsil sorumlu sayılır (TBK 61). Mağdur:

• Birinden tamamını,
• Hangisi daha likit ise onu seçer.

Pratikte mağdur adam çalıştıranı tercih eder; daha fazla mali kapasite, daha kolay tahsilat.

Adam çalıştıranın savunma stratejisi

Adam çalıştıran tazminat davasıyla karşılaşırsa:

1. İş kapsamı dışı argümanı

Çalışanın eylem işle ilgili değildi:

• Mesai dışında,
• Kişisel ihtiyaç için,
• Görev kapsamı dışında.

2. Bağımsız çalışan argümanı

Çalışan bağımsız taşeron olarak çalışıyordu:

• İş sözleşmesi yok,
• Bağımsız vergi mükellefi,
• Kendi araç gereçleriyle çalışıyor.

3. Kurtulma kanıtı

Dört unsur (seçim, denetim, eğitim, ekipman) ispatlanır.

Yargıtay'ın yerleşik çizgisi

Yargıtay 4. HD'nin kararlarında adam çalıştıranın sorumluluğu geniş yorumlanır:

"İşle ilgili olma kavramı, çalışanın görevi sırasında veya görevin doğal devamı niteliğinde gerçekleşen tüm eylemleri kapsar."

Bu yorumla:

• Mola sırasında çalışan kazaları → işle ilgili,
• İş için yola çıkarken kazalar → işle ilgili,
• Çalışanın iş yerindeki sosyal etkileşim → tartışmalı.

6098 sayılı TBK ile 818 sayılı eski Kanun farkı

Eski 818 sayılı Borçlar Kanunu m.55: Aynı kavramı düzenliyordu, ancak yeni TBK 66:

• Kurtulma kanıtı yükünü belirgin kıldı,
• Örgütsel kusur kavramına kapı açtı,
• Müteselsil sorumluluk vurgulandı.

Yargıtay yeni TBK çerçevesinde işveren sorumluluğunu daha sıkı tutuyor.

Sigorta etkisi

Adam çalıştıran sorumluluk sigortası yaptırmışsa:

• Sigorta limitleri dahilinde tazminat ödenir,
• Limit aşılırsa adam çalıştıran kalanını öder,
• Çalışanın kasıtlı eylemi sigorta kapsamı dışı olabilir.

İşletmeler için mesleki sorumluluk sigortası önemli risk yönetim aracıdır.

Sık yapılan 5 hata

1. Bağımsız taşeron iddiasını ispatlayamamak — bağımsız çalışan iddiası belge ile desteklenmeli; yoksa adam çalıştıran sorumluluğu işler.

2. Kurtulma kanıtının dört unsurunu kısmen ispatlamak — dört unsur birlikte sağlanmalı; kısmi kanıt yetersizdir.

3. İşle ilgili olma kapsamını dar yorumlama — Yargıtay geniş yorumlar; "iş için yola çıkarken" bile kapsama girer.

4. Çalışana rücu hakkını ihmal etme — adam çalıştıran ödedikten sonra çalışana rücu edebilir; bu hakkı belgelemek için iç prosedür şart.

5. Sigorta poliçesini incelmemek — kasıtlı eylem, alkol, mesai dışı gibi durumlar poliçe kapsamı dışı olabilir.

Pratik dilekçe yapısı

Adam çalıştırana karşı tazminat dilekçesi:

1. 1Çalışanın kimliği ve iş ilişkisi,
2. 2Adam çalıştıranın (şirket / işveren) kimliği,
3. 3Olayın iş kapsamında gerçekleştiği argümanı,
4. 4Haksız fiilin somut anlatımı,
5. 5TBK 66 çerçevesinde kusursuz sorumluluk gerekçesi,
6. 6Tüm tazminat kalemleri,
7. 7Müteselsil sorumluluk talebi (çalışan ve adam çalıştıran).

Kapanış

Adam çalıştıranın sorumluluğu, modern iş hayatının "işveren sorumluluğu" eksenini oluşturur. Kusursuz sorumluluk yapısı, mağdurun ekonomik tahsil pozisyonunu güçlendirir; örgütsel kusur kavramı ise işletmelerin yönetim politikasının da hukuki denetim altında olduğunu gösterir. Avukatın görevi mağdur tarafında adam çalıştıranı müteselsil davalı olarak dahil etmek, işveren tarafında ise kurtulma kanıtı için dört unsuru sistematik olarak belgelemektir. Hukuk Asistanı tazminat modülü TBK 66 dilekçe şablonu, kurtulma kanıtı kontrol listesi ve örgütsel kusur argüman seti sunar.

Borçlar Hukuku alanında dilekçe üretmek veya içtihat aramak ister misiniz?

Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İçerik Hukuk Asistanı tarafından oluşturulmuştur; aktarılan Yargıtay kararları özet niteliğindedir, resmi karar metinleri için ilgili mahkeme kayıtlarını esas alınız. Spesifik hukuki durumunuz için lütfen bir avukattan görüş alınız.

Bu konuda dilekçe oluşturmak ister misiniz?

Dilekçe üretimi, Yargıtay içtihat araması, sözleşme analizi ve KVKK uyum kontrolleri — Türk avukatlar için tasarlanmış yapay zeka platformu.